માળી મા

કલ્પના કરો કે તમારા ઘરના ઉંબરે એક એવી સ્ત્રી આવે છે જે તમને મનથી સ્વીકારતી નથી, છતાં તે તમારા માટે પોતાનું આખું અસ્તિત્વ હોમી દે છે. શું પ્રેમ ક્યારેય રક્તના સંબંધોનો મોહતાજ હોય છે?

પન્નાલાલ પટેલની અમર રચના “Mali Maa” માનવ સંબંધોના આ જ ગહન પ્રશ્નને સ્પર્શે છે. વાર્તા એક એવી માતાની છે જે ઓરમાન હોવા છતાં લોહીના સંબંધો કરતા પણ વધુ ગાઢ પ્રેમ પીરસે છે. અહીં ગામડાની માટીની મહેક છે અને ગરીબીની કાળઝાળ ગરમી વચ્ચે પણ અડીખમ ઉભેલા એક સ્ત્રીત્વનું તેજ છે. પન્નાલાલ પટેલની કલમ અહીં એક જાદુઈ સ્પર્શ ધરાવે છે; તેમના શબ્દોમાં એવા ચિત્રો છે જે તમારી આંખ સામે જીવંત થાય છે.

[short pause]

એક દ્રશ્ય ક્યારેય ભૂલાતું નથી: કાળઝાળ દુષ્કાળનો સમય છે. ઘરના અનાજના કોથળા ખાલી છે અને બાળકો ભૂખ્યા છે. ‘માળી મા’ પોતાની ભૂખને દબાવી, હસતા ચહેરે તે છેલ્લી રોટલી પોતાના સંતાનોના હાથમાં મૂકે છે. ત્યારે એક બાળક પૂછે છે, “મા, તું કેમ નથી ખાતી?” અને તે શાંતિથી જવાબ આપે છે, “માના પેટમાં તો દુનિયાની બધી જ ખુશીઓ સમાઈ જાય છે, બેટા.”

પન્નાલાલ પટેલ માનવ સંવેદનાઓને ખૂબ જ બારીકાઈથી આલેખે છે. તેમની લેખનીનો કમાલ એ છે કે તેઓ એક સાધારણ સ્ત્રીને પણ મહાકાવ્યની નાયિકા બનાવી દે છે. “Mali Maa” માત્ર એક વાર્તા નથી, પણ એ સત્યનો દસ્તાવેજ છે કે કુટુંબ લોહીથી નહીં, પણ સમર્પણ અને ત્યાગથી બંધાય છે. લેખક કહે છે તેમ, “પ્રેમ એ કમાવાની વસ્તુ નથી, એ તો વહેંચવાથી વધતી મૂડી છે.”

[sigh]