મારો અક્ષર

નિરીંજન ભગતે જ્યારે ‘મારો અક્ષર’ની રચના કરી, ત્યારે મોટાભાગના લોકોને ખબર નહોતી કે તેઓ માત્ર કવિતાઓ નથી લખી રહ્યા, પરંતુ આધુનિક ગુજરાતી સાહિત્યમાં શહેરની ધબકતી સંવેદનાઓને એક નવો અવાજ આપી રહ્યા છે. આ સંગ્રહનું એક ચોક્કસ તથ્ય એ છે કે, નિરીંજનભાઈએ શહેરના કોલાહલ વચ્ચે પણ એક પ્રકારની મૌન શાંતિને વણી લીધી છે, જે કદાચ ગુજરાતી કવિતામાં અગાઉ ક્યારેય જોવા મળી નથી.

શહેરની ગલીઓમાં લાઈટના થાંભલા નીચે એકલવાયું જીવન જીવતા માણસો અને ભીડમાં પણ પોતાની જાતને શોધતા પ્રવાસીઓનું ચિત્ર આ પુસ્તક દોરે છે. એક દ્રશ્ય કલ્પના કરો: રાત્રિનો સમય છે, રસ્તા પરની સ્ટ્રીટલાઈટ ઝબૂક્યા કરે છે. આસપાસનું વાતાવરણ નીરવ છે, પણ ક્યાંક દૂર એક કૂતરાના ભસવાનો અવાજ સંભળાય છે જે શહેરની એકલતાને વધુ ઘેરી બનાવે છે. [short pause] એક વૃદ્ધ માણસ, જેની આંખોમાં આ શહેરના બદલાતા ચહેરાઓની યાદો છે, તે જૂના ઘડિયાળના ટાવર સામે તાકી રહ્યો છે. નિરીંજન ભગતે અહીં જે ભાષા વાપરી છે, તે પથ્થર જેવી કઠોર પણ અંદરથી રેશમ જેવી કોમળ છે.

તેમની કલમની ખાસિયત એ છે કે તેઓ નિર્જીવ વસ્તુઓમાં પણ જીવંતતા ફૂંકી દે છે. તેઓ લખે છે: “શહેર એટલે માત્ર ઈંટોનું માળખું નહીં, પણ હજારો લોકોની વણકહી વાર્તાઓનું સરનામું.” [sigh] આ પંક્તિઓ આપણને એ સમજાવે છે કે આધુનિકતાના આંધળા દોડધામમાં માનવીય સંવેદનાઓ ક્યાંક દબાઈ રહી છે.

‘મારો અક્ષર’ આપણને એ પૂછવા મજબૂર કરે છે કે, શું આપણે ભીડમાં હોવા છતાં એકલા છીએ? [uhm] આ પુસ્તક માનવીય સહાનુભૂતિ અને શહેરના કાચ જેવા કઠોર જીવન વચ્ચેનો અદ્રશ્ય સેતુ છે. જો તમને એ જાણવાની જિજ્ઞાસા હોય કે શહેરની આ ઠંડી ગલીઓમાં કયા ગરમ હૃદય ધબકે છે, તો આ અક્ષરોને વાંચવા જ રહ્યા. આ માત્ર કવિતાનો સંગ્રહ નથી, પણ એક આખા યુગની કરુણ અને સુંદર છબી છે. શું તમે આ શહેરી સંગીતને સાંભળવા તૈયાર છો?