आपका बंटी

बंटी एका अशा वयात उभा आहे जिथे घराच्या भिंती आता सुरक्षित निवारा राहिलेल्या नाहीत. त्याच्या डोळ्यांत सतत एक प्रश्न असतो—माझी जागा नक्की कुठे आहे? मन्नू भंडारी यांच्या ‘Aapka Banti’ या कादंबरीतला हा लहानगा बंटी जेव्हा आपल्या आईच्या, शकूच्या खोलीत शिरतो, तेव्हा तिथे त्याला हवेचा एक विचित्र, अस्वस्थ करणारा जडपणा जाणवतो. खोलीतल्या पडद्यांवरून येणारा उन्हाचा तिरपा प्रकाश आता खेळकर वाटत नाही, तर तो एका तुटलेल्या नात्याचा साक्ष देणारा अंधार बनला आहे.

मला तो प्रसंग आजही आठवतो, जिथे बंटी आणि त्याची आई यांच्यातलं संवाद एका अदृश्य भिंतीसारखा उभा राहतो. बंटी विचारतो, “आई, तू मला सोडून जोशी काकांना का जवळ करतेस?” त्यावर शकूचे निशब्द होणे आणि बंटीच्या चेहऱ्यावर उमटलेली ती केविलवाणी निरागसता… [medium pause] हे पाहून हृदय थरथरते. मन्नू भंडारींची लेखणी इथे बंटीच्या मनातल्या त्या गोंधळाला इतक्या अचूकपणे पकडते की, वाचताना आपल्यालाही तो एकाकीपणा जाणवू लागतो.

त्यांच्या लेखणीचं वैशिष्ट्य म्हणजे त्या पात्रांच्या मानसिक संघर्षाला साध्या शब्दांतून मांडतात. मन्नू भंडारी लिहितात, “बंटीला वाटत होतं की जर तो थोडा जास्त शांत राहिला, तर कदाचित त्याचे आई-बाबा पुन्हा एकत्र येतील.” [sigh] हे वाक्य म्हणजे केवळ एक विधान नाही, तर मुलाच्या त्या केविलवाण्या आशेचा अंत आहे.

‘Aapka Banti’ ही केवळ एका घटस्फोटित कुटुंबाची कथा नाही; ही मानवी स्वभावातील स्वार्थ आणि एका निरागस जिवाच्या हरवलेल्या विश्वाचा दस्तऐवज आहे. समाज नात्यांच्या नावाखाली मुलांच्या आयुष्यावर काय परिणाम करतो, याचे हे एक दाहक वास्तव आहे. बंटीला शेवटी बोर्डिंग स्कूलमध्ये पाठवण्याचा निर्णय, हा एका मुलासाठी किती मोठा धक्का असू शकतो? [long pause]

तो मुलगा त्या निर्दयी एकाकीपणाच्या खाईत पडताना नक्की काय विचार करत असेल? ही कथा तुम्हाला केवळ अस्वस्थ करत नाही, तर ती तुम्हाला विचार करायला लावते की, मोठ्यांच्या दुनियेत बळी नेहमी निष्पाप मनाचाच का जातो? हे पुस्तक एकदा वाचलं की त्यातील वेदना बऱ्याच काळापर्यंत मनात घर करून राहते.