ਸਥਲਪੁਰਾਣ

ਚੰਦੂ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਜਨਬੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੌਂਧੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਤਾਂ ਹੈ ਪਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ। [medium pause] ਉਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕਦਮ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। [short pause] ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਉਦਾਸੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਤੀਤ ਤੋਂ ਟੁੱਟਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਅਣਜਾਣ ਡਰ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਸੀ ਹੋਈ ਹੈ। [long pause]

ਭਾਲਚੰਦਰ ਨੇਮਾਦੇ ਦੀ ਰਚਨਾ “Sthalpuran” ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਚੰਦੂ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਉਸ ਕੋਨੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ। [medium pause] ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਹੈ: ਚੰਦੂ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਵਰਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੈ। [short pause] ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਨੀਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਲੰਬੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ। [short pause] ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ, ਤੇ ਚੁੱਪ ਇੰਨੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। [medium pause] ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਕੀ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਆਇਆ ਹੈਂ?” ਚੰਦੂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇੱਕ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਈ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। [long pause]

ਚੰਦੂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਡਰ ਸਾਫ਼ ਝਲਕਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਡਰ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਗੁਆ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਰਛਾਵਾਂ ਬਣ ਕੇ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ। [short pause] “Sthalpuran” ਦਾ ਅਸਲ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣਾ ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ। [medium pause] ਨੇਮਾਦੇ ਦੀ ਕਲਮ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ; ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਦਰਦ ਉਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਪਲਦਾ ਹੈ।” [medium pause] ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਬੇਗਾਨਗੀ ਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। [short pause] ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕੀ ਚੰਦੂ ਕਦੇ ਉਸ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਘਰ ਲੱਭ ਪਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਇਸ ਸਫ਼ਰ ‘ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਦ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। [long pause] ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗੀ।