યુગન્ધર

કલ્પના કરો કે તમે એક એવા વ્યક્તિત્વ છો જેના પર સમગ્ર વિશ્વના ભાગ્યનો ભાર છે, છતાં તમારું પોતાનું હૃદય એકાંતમાં કરુણા અને મૂંઝવણ વચ્ચે ઝૂલે છે. શું ઈશ્વર હોવું એ આશીર્વાદ છે કે પછી એક ક્યારેય ન સમાપ્ત થતો ત્યાગ?

શિવાજી સાવંતની ‘Yugandhar’ માત્ર એક પૌરાણિક કથા નથી, પણ એક મહામાનવના માનવીય સંઘર્ષની ગાથા છે. લેખક કૃષ્ણને કોઈ દૂરના દેવતા તરીકે નહીં, પણ એક એવા રણનીતિજ્ઞ તરીકે રજૂ કરે છે જે ધર્મના સ્થાપન માટે પોતાનું જ સર્વસ્વ હોમવા તૈયાર છે. પુસ્તકનું હાર્દ એ છે કે ઈતિહાસ વિજેતાઓ લખે છે, પણ સત્ય હંમેશા પીડાતા પાત્રોની આંખોમાં જીવે છે.

એક દ્રશ્ય ક્યારેય વિસરાતું નથી. હસ્તિનાપુરના મહેલનો શાંત ઓરડો છે. દીવાઓની જ્યોત દીવાલ પર લાંબા પડછાયા રચે છે. ગાંધારીની આંખે પાટા છે, પણ તેનો ક્રોધ દિવ્ય છે. તે કૃષ્ણને પૂછે છે, “કેશવ, શું તારો વિજય નિર્દોષોના રુધિરથી રંગાયેલો નથી?” કૃષ્ણ શાંત છે. તેમનો ચહેરો સ્થિર છે, પણ તેમની આંખોમાં સમગ્ર કુરુક્ષેત્રની રાખ દેખાય છે. [short pause] તેઓ હળવાશથી કહે છે, “ગાંધારી, ઈતિહાસ ક્યારેય પૂર્ણ સત્ય નથી હોતો, તે માત્ર એક પસંદગી છે.”

શિવાજી સાવંતની કલમ અદભૂત છે. તેઓ લખે છે: “જેણે રણમેદાનમાં મરવાનું સ્વીકાર્યું છે, તેને કાળનો કોઈ ડર નથી હોતો.” [sigh] આ લેખકની કલા એ છે કે તેઓ તેર અલગ-અલગ દ્રષ્ટિકોણથી કૃષ્ણને જુએ છે. કુંતીનો પસ્તાવો હોય કે અર્જુનનો ભ્રમ, દરેક પાત્ર કૃષ્ણના વ્યક્તિત્વના એક નવા પાસાને ઉજાગર કરે છે.

આ પુસ્તક સમાજને સમજાવે છે કે સત્તા અને નૈતિકતા વચ્ચેની રેખા કેટલી પાતળી હોય છે. ‘Yugandhar’ એ પ્રશ્ન કરે છે કે શું ક્યારેક ખોટું કામ કરવું પણ ધર્મ બની શકે છે? અંતે, આ વાર્તા તમને કૃષ્ણના એવા સ્વરૂપ સાથે જોડે છે જેની પાસે બધું જ છે, છતાં જે અંદરથી સતત શોધમાં છે. શું તમે એ સમજવા તૈયાર છો કે ભગવાન હોવું ખરેખર શું છે?