तब्बलियु नीनादे मगने (तूच मग आई)

जेव्हा परंपरा आणि आधुनिकता यांच्यातील सीमारेषा पुसली जाते, तेव्हा माणसाच्या अस्तित्वाचा अर्थ नेमका कुठे उरतो? यू.आर. अनंतमूर्ती यांची ‘Tabbaliyu Neenade Magane’ ही कादंबरी केवळ एक कथा नाही, तर ती मानवी मूल्यांच्या संघर्षाचा एक आरसा आहे.

एका जुन्या गावाचा परिसर. मंदिरातला धूप आणि ओल्या जमिनीचा दरवळणारा वास हवेत दाटलेला आहे. गाभार्‍यातल्या दिव्याच्या मिणमिणत्या प्रकाशात श्रीनिवासाचार्य उभे आहेत; त्यांच्या कपाळावरचे भस्म आता निस्तेज वाटत आहे. अचानक, बाहेरून लक्ष्मण आणि त्याची डॅनिश पत्नी एल्स यांचे पाऊल पडते, आणि गावाच्या शांततेचा भंग होतो. जुन्या पिढीच्या कट्टर परंपरेला आधुनिक विचारांचे हे वादळ हादरवून सोडते.

येथे मला एक प्रसंग आजही आठवतो, जिथे श्रीनिवासाचार्य लक्ष्मणला विचारतात, “अनाथ मुलाच्या जन्माचा इतिहास काय, हे न पाहता त्याला स्वीकारणे हे धर्माला मान्य कसे असेल?” लक्ष्मण शांतपणे उत्तर देतो, “जर माणुसकी हाच धर्म असेल, तर रक्ताच्या नात्याची गरज तरी काय?” [short pause]

श्रीनिवासाचार्यांचे मन द्वंद्वात अडकले आहे. त्यांना वाटते, “मी पिढ्यानपिढ्या ज्या नियमांचे पालन केले, ते एका क्षणात निरर्थक का वाटू लागले आहेत?” [sigh]

अनंतमूर्तींची लेखणी ही धारदार तलवारीसारखी आहे, जी समाजाच्या मुळापर्यंत पोहोचते. ते लिहितात, “परंपरेच्या साखळ्या जेव्हा गंजतात, तेव्हा त्यांना तोडणे हा गुन्हा नसून ती एक गरज असते.” [medium pause]

ही कादंबरी एक स्पष्ट मांडणी करते: प्रेम आणि दया हे कोणत्याही नियमावलीपेक्षा मोठे असतात. कथेचा शेवट मंदिराच्या आगीतून होतो, जिथे जुन्या जाणिवा भस्मसात होतात आणि माणुसकीचे नवे अंकुर फुटतात. [long pause]