एन्टे उपासना

वैकम मुहम्मद बशीर यांच्या आयुष्यातील भटकंती हा निव्वळ प्रवास नव्हता, तर तो सत्याचा शोध होता. घराबाहेर पडतानाच्या त्या अस्वस्थतेतून आणि उपजीविकेसाठी भारतभर फिरताना आलेल्या अनुभवांतून त्यांनी ‘Ente Upasana’ या साहित्याचा जन्म दिला. मानवी वेदनांना जवळून पाहिल्यामुळे त्यांच्या लेखणीत एक विलक्षण करुणा आणि उपरोध निर्माण झाला, जो या पुस्तकाच्या पानापानात ओथंबलेला आहे.

[medium pause]

‘Ente Upasana’ म्हणजे एक आत्मशोधाचा प्रवास. जेव्हा बशीर एकाकी, अनोळखी शहरात पोहोचतात, तेव्हा तिथे हवेत उकडलेल्या अन्नाचा आणि मातीचा एक मिश्र वास दरवळत असतो. कोपऱ्यात जळणाऱ्या दिव्याच्या मंद प्रकाशात त्यांनी गरिबीचे कुरूप वास्तव अनुभवले. एका दृश्यात, बशीर एका साधूला भेटतात. तिथे संवाद घडतो, जो मी कधीही विसरू शकत नाही. बशीर विचारतात, “सत्य कुठे आहे?” साधू शांतपणे हसून उत्तर देतात, “सत्य तुझ्या श्वासात आहे, देवळाच्या भिंतींत नाही.” हा संवाद बशीर यांच्या जीवनाचा गाभा ठरतो.

[short pause]

त्यांच्या मनात चाललेले द्वंद्व म्हणजे, बाह्य जगातील भौतिक सुख आणि अंतर्मनातील शांतता यांच्यातील संघर्ष. त्यांना जाणवते की, मानवाचे खरे स्वरूप हे धर्मात किंवा पंथात नसून, एकमेकांविषयी वाटणाऱ्या निखळ करुणेत दडलेले आहे. बशीर यांची शैली साधी पण धारदार आहे. ते लिहितात, “माणूस जेव्हा स्वतःला ओळखतो, तेव्हाच त्याला विश्वाचे दुःख कळते.” [sigh] हे वाक्य मानवी स्वभावाचे रहस्य उलगडते.

हे पुस्तक केवळ एका व्यक्तीची कहाणी नाही, तर ते समाजाच्या ढोंगीपणावर आणि विषमतेवर मारलेली एक मार्मिक टिप्पणी आहे. बशीर आपल्याला शिकवतात की, आपण बाहेर शोधत असलेले सत्य प्रत्यक्षात आपल्या कृतीत असते. जर तुम्हाला मानवी मनाचे असे अथांग आणि सुंदर दर्शन अनुभवायचे असेल, तर हे पुस्तक नक्की वाचा. हा प्रवास तुम्हाला केवळ एका लेखकाची ओळख करून देणार नाही, तर तुम्हाला स्वतःच्या आरशात पाहण्यास भाग पाडेल. बशीर यांच्या शब्दांतून वाहणारा हा मानुसकीचा झरा तुमच्या आयुष्याला नवी दिशा देईल का? त्या प्रवासाची सुरुवात आता तुमच्या हातात आहे.