ਵਿਸ਼ਕੰਨਿਆਕਾ

‘ਵਿਸ਼ਕੰਨਿਆ’ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸੱਤਾ ਦੇ ਖ਼ੂਨੀ ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਸਦੀ ਹੋਈ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਦਾ ਉਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੇਰੁੰਬਦਾਵਮ ਸ੍ਰੀਧਰਨ ਨੇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਰਾਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮਕਸਦਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਓ, ਉਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀਏ ਜਿੱਥੇ ਚਾਣਕਯ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿੱਖੀ ਚਮਕ ਹੈ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚੰਦਨ ਦੀ ਮੱਧਮ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹੈ, ਪਰ ਹਵਾ ਭਾਰੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਲੜਕੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਘੁਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਖਾਮੋਸ਼ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲਾਟ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੈ। [short pause]

ਇੱਕ ਅਭੁੱਲ ਸੰਵਾਦ ਸੁਣੋ। ਚਾਣਕਯ ਆਪਣੀ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਅਸਤਿਤਵ ਕੀ ਹੈ?” ਲੜਕੀ ਡਰਦੀ ਹੋਈ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, “ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਹਾਂ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।” ਚਾਣਕਯ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ—ਇੱਕ ਤਿੱਖਾ ਚਾਕੂ। “ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਉਹ ਸਿਆਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਮੌਰਿਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਲਿਖਾਂਗਾ।”

ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ کشਮکش [ਉਲਝਣ] ਡੂੰਘੀ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਮ ਕੁੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰ ਸਕੇ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਚੁੰਮਣ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀਧਰਨ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਘੁੱਟ ਨੂੰ ਵੀ ਇੰਨੀ ਕੋਮਲਤਾ ਨਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਠਕ ਦਾ ਦਿਲ ਪਸੀਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਮੌਤ ਦੇ ਸੇਜ ਤੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਉਹ ਨਾਰੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਵਾਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚੱਖਿਆ।” [sigh]

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਤਾ ਦੀ ਭੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੇਰੁੰਬਦਾਵਮ ਸ੍ਰੀਧਰਨ ਦੀ ਇਹ ਕਲਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਚਾਲਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਇਕੱਲੇਪਨ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਚਿਤਰਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਇੱਕ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਕੁੜੀ ਕਦੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਸਕੇਗੀ? ਜਾਂ ਕੀ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੁਕਿਆ ਹੈ। [medium pause] ‘ਵਿਸ਼ਕੰਨਿਆ’ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪੰਨਾ ਖੋਲ੍ਹਣਾ, ਇੱਕ ਤੂਫਾਨ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਤਿਆਰ ਹੋ?