વિષકન્યાકા

અસીમ એકલતા અને સત્તાના કાળા છાયા નીચે દબાયેલી કરુણાની લાગણી ‘Vishkanyaka’ વાંચતી વખતે અનુભવાય છે. જ્યારે એક સ્ત્રીને પ્રેમ કરવા માટે નહીં, પણ માત્ર શસ્ત્ર તરીકે ઉછેરવામાં આવે, ત્યારે તેની આત્માનું શું થાય? આ પુસ્તક એ જ પીડાદાયક પ્રશ્નનો અરીસો છે.

પેરુમ્બદવમ શ્રીધરન એક એવું વાતાવરણ રચે છે જ્યાં મહેલના ઓરડાઓ ચંદન અને લોહીની મિશ્રિત ગંધથી ભરેલા છે. દીવાઓનો પ્રકાશ દિવાલો પર લાંબા, ડરામણા પડછાયા પાડે છે, જાણે કે સત્તાનો ઇતિહાસ પોતે કઈંક છુપાવી રહ્યો હોય. એક દ્રશ્ય જે આજે પણ મનમાં જીવંત છે, જ્યાં એક યુવતી પોતાની સુંદરતાના અરીસામાં પોતાનું પ્રતિબિંબ જુએ છે, પણ તેને ત્યાં સ્ત્રી નથી દેખાતી, માત્ર એક ‘વિષ’ દેખાય છે. તે મનોમન વિચારે છે: “શું મારું અસ્તિત્વ ફક્ત બીજાને ખતમ કરવા માટે જ છે?”

ત્યાં એક સંવાદ છે જે ક્યારેય વિસરાતો નથી. ચાણક્ય ગંભીર અવાજે પૂછે છે, “શું તું તારું કર્તવ્ય જાણે છે?” અને પેલી યુવતી, જેની આંખોમાં આશાના બદલે રાખ છે, તે જવાબ આપે છે, “મારું કર્તવ્ય એ જ છે જે તમે મારા લોહીમાં ઉતાર્યું છે – વિનાશ.” [short pause]

પેરુમ્બદવમ શ્રીધરનની કલમમાં એક અદભૂત જાદુ છે. તેઓ લખે છે: “સ્ત્રી જ્યારે સત્તાના પાસામાં મોહરું બને છે, ત્યારે તે પોતાની જાતને જ હારી જાય છે.” આ વાક્યમાં જ આખી નવલકથાનો સાર સમાયેલો છે. [medium pause]

‘Vishkanyaka’ માત્ર એક ઐતિહાસિક વાર્તા નથી; તે સત્તાની ભૂખ અને માનવીય લાગણીઓના સંઘર્ષનું એક ગહન વિશ્લેષણ છે. તે કહે છે કે જ્યારે પ્રેમ પર રાજકારણનો પડછાયો પડે, ત્યારે મનુષ્ય માત્ર એક પ્યાદું બનીને રહી જાય છે. [sigh]

શું તે યુવતી ક્યારેય મુક્ત થઈ શકશે? કે પછી તે તેના પોતાના જ ઝેરનો ભોગ બનશે? આ સવાલનો જવાબ શોધવો એ એક સફર છે, જે વાચકને અંત સુધી જકડી રાખે છે. આ પુસ્તકને માણવા જેવું છે, કારણ કે તે તમને અંદરથી હચમચાવી નાખશે.