શ્લોક ફરીદ

એક વૃદ્ધ સંત, જેમના વાળ બરફ જેવા સફેદ છે, તે પોતાની ઝૂંપડીના ખૂણે બેસીને જીવનની સંધ્યાએ ઊભા છે. તેમની સામે કાચ જેવી ક્ષણભંગુર દુનિયા છે, જે હાથમાંથી રેતીની જેમ સરકી રહી છે. બાબા ફરીદ, જેમને શેખ ફરીદ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેઓ પોતાની જાતને પૂછે છે: “શું મેં આ જીવનનો સાચો ઉપયોગ કર્યો?” તેમની પાસે એક જ નિષ્કર્ષ છે – જેનું નામ છે ‘Shalok Farid’.

આ પુસ્તકનો મુખ્ય સાર એટલો જ છે કે, જીવન ટૂંકું અને અનિશ્ચિત છે, તેથી પ્રેમ અને ઈશ્વરની ભક્તિમાં જીવવું એ જ શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.

શેખ ફરીદના શબ્દોમાં ગજબની ઊંડાઈ છે. એક જગ્યાએ તેઓ લખે છે — ‘ફરીદા જે તે મારે મુક્કિયા, તિના ના મારે ઘુમ્મ; અપને ઘરિ જાઈએ, પેર તિનદે ચુમ્મ.’ અર્થાત્, જે તમને મુક્કા મારે તેને વળતો જવાબ ન આપો, પણ તેમના ચરણ ચૂમીને પ્રેમના માર્ગે ચાલો. આ પંક્તિ આપણને અહંકાર છોડીને ક્ષમા અને નમ્રતા ધારણ કરવાની પ્રેરણા આપે છે.

તેમના વિચારોના ત્રણ મુખ્ય સ્તંભો છે. પ્રથમ, મૃત્યુની અનિવાર્યતા; તેમણે વિવિધ રૂપકો દ્વારા સમજાવ્યું છે કે જેમ પક્ષી આકાશમાં ઉડી જાય છે, તેમ આ શરીર પણ એક દિવસ વિખૂટું પડી જશે. બીજું, ભૌતિક સંપત્તિનું મિથ્યાત્વ; તેઓ કહે છે કે સોનું અને માયા માત્ર આંખના ભ્રમ જેવા છે. ત્રીજું, માનવતાનો આદર; તેઓ દ્રઢપણે માને છે કે દરેક જીવમાં પરમાત્માનો વાસ છે, એટલે કોઈને અપમાનિત કરવું એ ઈશ્વરનું અપમાન છે. [short pause]

ઘણીવાર એવો પ્રશ્ન થાય કે શું આજના ઝડપી યુગમાં આ સંતોના વિચારો પ્રસ્તુત છે? શેખ ફરીદ જવાબ આપે છે કે, સમય બદલાય છે પણ મનુષ્યની વેદના અને શાંતિની શોધ સદીઓથી એકસરખી જ રહી છે.

[sigh] તેમના શ્લોકો માત્ર શબ્દો નથી, પણ એક આત્માની સફર છે. જ્યારે તમે આ વાંચશો, ત્યારે તમને અનુભવ થશે કે તમે કોઈ પુસ્તક નથી વાંચી રહ્યા, પરંતુ તમારી પોતાની ભીતર ઉતરી રહ્યા છો. શું તમે તૈયાર છો, એવા સત્યનો સામનો કરવા માટે જે તમારી સમગ્ર જીવન દ્રષ્ટિ બદલી નાખશે? ‘Shalok Farid’ એ જીવનનો એવો અરીસો છે, જે એકવાર જોયા પછી તમે ક્યારેય ભૂલી નહીં શકો.