અપરાધિની આત્મકથા

ગુજરાતી સાહિત્યમાં ‘અપરાધિની આત્મકથા’ એ માત્ર એક નવલકથા નથી, પરંતુ સમાજ દ્વારા પીસી નાખવામાં આવેલા એક મનુષ્યના અંતરાત્માનો ચીસ પાડતો અવાજ છે, જેણે નૈતિકતા અને ગુનાખોરી વચ્ચેની પાતળી રેખાને કાયમ માટે ભૂંસી નાખી છે. ચુનીલાલ મડિયાએ આ કૃતિ દ્વારા એ સાબિત કર્યું છે કે ગુનેગાર જન્મતો નથી, પરંતુ પરિસ્થિતિઓ દ્વારા ઘડાય છે.

[short pause]

એક અંધારી ઓરડી છે. હવામાં ભેજની અને જૂની રાખની તીખી ગંધ પ્રસરેલી છે. બારીમાંથી આવતો ઝાંખો પ્રકાશ વૃદ્ધ નાયકના કરચલીવાળા ચહેરા પર પડે છે, જ્યાં જીવનભરના સંઘર્ષની રેખાઓ સ્પષ્ટ દેખાય છે. તે કાંપતા હાથે પોતાની ભૂતકાળની ડાયરી ખોલે છે. તેને હજુ પણ તે દિવસ યાદ છે જ્યારે ભૂખ્યા ભાઈ-બહેનો માટે તેણે પહેલીવાર રોટલી ચોરી હતી. તેના મનમાં સતત એક પ્રશ્ન ગુંજે છે: “શું હું ખરેખર ગુનેગાર હતો, કે પછી ગરીબીએ મારા હાથમાં હથિયાર પકડાવી દીધું હતું?”

ચુનીલાલ મડિયાની કલમ અહીં અદભૂત છે. એક દ્રશ્યમાં જ્યારે નાયક તેના સાથીને પૂછે છે, “શું રસ્તો બદલવો હવે શક્ય છે?” ત્યારે સાથીનો જવાબ પથ્થર જેવો કઠોર છે: “જેણે લોહીની નદી ઓળંગી હોય, તેને કિનારો ક્યારેય દેખાતો નથી.” આ સંવાદમાં માનવીય મર્યાદાઓનો જે નિચોડ છે, તે વાંચકને અંદરથી હચમચાવી દે છે.

‘અપરાધિની આત્મકથા’ એ સવાલ ઉઠાવે છે કે શું સમાજ ગુનાને રોકવા માંગે છે કે પછી તે ગુનેગારોને જન્મ આપીને પોતાનો સ્વાર્થ સાધે છે. [sigh] લેખકની ભાષાશૈલી એટલી ધારદાર છે કે તે સીધી હૃદય સુધી પહોંચે છે. તેઓ લખે છે, “માણસના અંતરમાં પડેલા અંધારાને જોવાનો અરીસો એટલે અપરાધ.”

આ વાર્તા તમને એવા વળાંક પર લઈ જશે જ્યાં તમે ગુનેગારને નફરત કરવાને બદલે તેના માટે સહાનુભૂતિ અનુભવશો. શું આ વૃદ્ધ વ્યક્તિ પોતાના અંતિમ શ્વાસ લેતા પહેલા પશ્ચાતાપની શાંતિ મેળવી શકશે, કે પછી તે ગુનાની ગલીઓમાં જ વિલીન થઈ જશે? આ સવાલનો જવાબ શોધવા માટે ‘અપરાધિની આત્મકથા’ વાંચવી જ રહી.