ਗ੍ਰਹਿਭੰਗ

ਐਮ.ਕੇ. ਇੰਦਿਰਾ ਨੇ ‘Gruhabhanga’ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਜਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਹਕੀਕਤ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਉਹ ਦਰਦਨਾਕ ਗੂੰਜ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜਦੀ ਹੈ। [short pause]

ਗੌਰੀ, ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ, ਰਵਾਇਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘੁਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਸਿੱਲ੍ਹ ਦੀ ਗੰਧ ਰਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਗੌਰੀ ਚੁੱਪਚਾਪ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਉਸਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਆਪਣੀ ਸਾੜੀ ਦੇ ਪੱਲੂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਘੁੱਟ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸੁਪਨੇ ਕਿਵੇਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੁਆਹ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜੋ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦਾ: ਗੌਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਕੀ ਮੇਰਾ ਅਸਤਿਤਵ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਦੀਵਾਰਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੈ?” ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਠੰਡੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਸਾਡੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਹਨ, ਗੌਰੀ। ਇੱਥੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।” [medium pause]

ਐਮ.ਕੇ. ਇੰਦਿਰਾ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਸਦੇ ਸਿੱਧੇਪਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, “ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜੋ ਤੂਫਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਟਾਹਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੈ।” ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਤਾ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਉਸ ਜੰਗ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। [sigh] ਕੀ ਗੌਰੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਚਾ ਸਕੇਗੀ, ਜਾਂ ਉਹ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ? ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਜਾਣਨ ਲਈ ‘Gruhabhanga’ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਰਹੋਗੇ।