ਵਨਰਾਜ

ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਰਾਜਸੱਤਾ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਡੀ ਹਰ ਸੋਚ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋਗੇ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਲਿਆ ਬੱਚਾ ਇੱਕ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

‘Vanraj’ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਧੂਮਕੇਤੂ (ਗੌਰੀਸ਼ੰਕਰ ਗੋਵਰਧਨਰਾਮ ਜੋਸ਼ੀ) ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਹਾਂਗਾਥਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਜੈਸ਼ਿਖਰੀ ਦਾ ਰਾਜ ਪਤਨ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਰਾਣੀ ਰੂਪ ਸੁੰਦਰੀ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਭੀਲ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਘਣੀ ਛਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਿੱਚ, ਵਨਰਾਜ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜੈਨ ਮੁਨੀ ਸ਼ੀਲ ਗੁਣ ਸੂਰੀ, ਵਨਰਾਜ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਸਲ ਵੰਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। [short pause] ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਦੀ ਲੋਅ ਕੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨਚਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੁਨੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਵਨਰਾਜ, ਤੇਰੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗਲ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।” ਵਨਰਾਜ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਜੰਗਲ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਚਮਕ ਹੈ, ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਤਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਸਿਰ ਉਠਾ ਕੇ ਜੀ ਸਕਣ।”

ਧੂਮਕੇਤੂ ਦੀ ਲਿਖਣ ਕਲਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਯੋਧੇ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਜਿਵੇਂ ਨਦੀ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸੱਚਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਨਵੇਂ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।” [sigh]

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਹਕੂਮਤ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਨਰਾਜ ਪਾਟਣ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਦੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਆਪਣੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇਗਾ? ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਕੀਮਤ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ? ਇਸ ਸਫਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਜਾਣੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।