ਕਾਲਮ

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਬੀਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਭੌਤਿਕ ਘਰ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰੇੜਾਂ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਦਾਖਲ ਹੋਵੋਗੇ?

ਐਮ. ਟੀ. ਵਾਸੂਦੇਵਨ ਨਾਇਰ ਦੀ ਰਚਨਾ “Kaalam” ਸਾਨੂੰ ਕੇਰਲ ਦੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਪੁਰਾਣੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਮਾਂ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ, ਸੇਤੂ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਪਰਤਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਲੱਕੜ, ਸੀਲਣ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਗੰਧ ਘੁਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। [short pause] ਉਹ ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਂਦੀ ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਨੱਚ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਤੇ ਹੋਏ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਹੋਣ।

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੇਰੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਤਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਸੇਤੂ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਸਨੂੰ ਗੂੰਜਦੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, “ਕੀ ਮੈਂ ਉਹੀ ਇਨਸਾਨ ਹਾਂ ਜੋ ਕਦੇ ਇੱਥੇ ਖੁਆਬ ਦੇਖਦਾ ਸੀ?” ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਡਰ ਹੈ—ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਡਰ ਜੋ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਆਚੇ ਹੋਏ ਪਿਆਰ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। [sigh]

ਐਮ. ਟੀ. ਵਾਸੂਦੇਵਨ ਨਾਇਰ ਦੀ ਕਲਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਾਦੂ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੀੜ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਅਤੀਤ ਯਾਦ ਆਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਸਮਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਬੱਸ ਸਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਸਹੇ ਗਏ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਹੈ।” ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਕੋਈ ਦੁਖਾਂਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਅੰਤ ਹੈ।

[medium pause]

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਇੱਕ ਆਇਨਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੇਤੂ ਆਪਣੀ ਮੋਹ ਭਿੱਜੀ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਸੇਤੂ ਆਖਰਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾ ਸਕੇਗਾ? ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਆਚੇ ਹੋਏ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜੋੜ ਸਕੇਗਾ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਪਾਉਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਦ ਇਸ ਸਫ਼ਰ ‘ਤੇ ਨਿਕਲਣਾ ਪਵੇਗਾ। “Kaalam” ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਦੀ ਇੱਕ ਅਣਕਹੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ।