ਰਸੀਦੀ ਟਿਕਟ

ਵੰਡ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਇੱਕ ਦਰਦਨਾਕ ਚੀਕ ਨਿਕਲੀ—’ਅੱਜ ਆਖਾਂ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ’। ਇਸੇ ਪੀੜ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਜੂਦ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ, ‘Rasidi Ticket (Revenue Stamp)’। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਿਆ।

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ: ਇੱਕ ਔਰਤ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਣਾ, ਇੱਕ ਬਾਗੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।

ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਤੂਫਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, “ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਸੀਦੀ ਟਿਕਟ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਬਹੁਤੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਹੈ।” ਇਹ ਕਥਨ ਉਸਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੇਰਸ ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ, ਪਰ ਅਧੂਰੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਬੜੀ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਰ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਜੀਣਾ ਹੈ ਜੋ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ, ਪਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਲੇਖਕ ਦਾ ਸੱਚ ਉਸਦੀ ਕਲਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਹੈ। [sigh] ਉਹ ਆਪਣੀ ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, “ਮੈਂ ਉਹ ਹਾਂ ਜੋ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਬਚਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।”

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਵਰਕਾ ਪਿਆਰ, ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਖੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ‘Rasidi Ticket (Revenue Stamp)’ ਦੇ ਪੰਨੇ ਪਲਟਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਰੂਹ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ।

ਕੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਖੁਦ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੀ ਹੈ।