ਮ੍ਰਿਤੁੰਜੈ

ਧਰਤੀ ਗਿੱਲੀ ਹੈ, ਖੂਨ ਦੀ ਗੰਧ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਹੈ। ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਚੁੱਪ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਦਰਦਨਾਕ ਚੀਕ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਰੱਥ ਦਾ ਪਹੀਆ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮੱਥੇ ’ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਉਹ ਸੂਰਜੀ ਤੇਜ ਹੈ ਜੋ ਕਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਰਜੁਨ ਵੱਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ। ਇਹ ‘Mrityunjay’ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਗਾਥਾ ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।

ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਗ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਕਰਨ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਸਨ—ਉਹ ਹੰਝੂ ਜੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮਿੱਤਰ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਤੇਰਾ ਹੈ।” ਦੁਰਯੋਧਨ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਕਰਨ, ਤੂੰ ਸੂਤਰਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸਵੈਮਾਨ ਹੈਂ।” ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਾ ਉਹ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਹੈ ਜੋ ਮੌਤ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ।

ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਸਾਵੰਤ ਨੇ ਕਰਨ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋਗੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜੀਵਿਆ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਦਾਨਵੀਰਤਾ ਨੇ ਕਦੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ।” ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਸਿਰਫ਼ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਸਾਵੰਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਜਾਦੂ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕੀ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਕੈਦੀ ਹਾਂ? ਕਰਨ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਾਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਲੇਬਲ ਹੀ ਸਾਡੀ ਪਛਾਣ ਹੈ? ‘Mrityunjay’ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹਰ ਉਸ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਠੋਕਰਾਂ ਖਾਧੀਆਂ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸਦੇ ਆਖਰੀ ਪੰਨਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੋਗੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪਾਓਗੇ ਕਿ ਕਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਦਰਦ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਖੁਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ? ਆਓ, ਕਰਨ ਦੇ ਸਫਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੋ।