ਤੀਨ ਪੈਸਾਚਾ ਤਮਾਸ਼ਾ

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ‘Teen Paishacha Tamasha’ ਦੀ ਅਸਲ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਵਿਜੇ ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਬਰਟੋਲਟ ਬ੍ਰੈਖ਼ਤ ਦੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਫੈਲੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਰਹਿਮ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।

ਉਸ ਰਾਤ ਦਾ ਮੰਜ਼ਰ ਯਾਦ ਕਰੋ—ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਅਤਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਿੱਚ ਗੁਨਾਹ ਦੀ ਬਦਬੂ ਘੁਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਹੈ, ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਦੀ ਕੰਬਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਗਣੇਸ਼ਲਾਲ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਅਜੀਬ ਪਰਛਾਵੇਂ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਜ਼ਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਤੀਸ਼ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ਲਾਲ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਤੀਸ਼ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਪਾ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਕੀ ਕਾਨੂੰਨ ਸਿਰਫ਼ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਰੱਸੀ ਹੈ?” ਗਣੇਸ਼ਲਾਲ ਹੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਹਾਸੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਿੱਘ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਠੰਡੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਕਾਨੂੰਨ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਤਰੰਜ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਮੋਹਰੇ ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਹਾਂ, ਸਤੀਸ਼।” [short pause]

ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਡਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਉਭਾਰਦੇ ਹਨ। ਸਤੀਸ਼ ਅੰਦਰੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਸੱਤਾ ਦੇ ਉਹ ਗੁਣ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਲ ਖਾ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਦਾ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤਿੰਨ ਪੈਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤੇਂਦੁਲਕਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਅਸੀਂ ਜਿਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਉੱਥੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਾਗਲ ਅਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨੇਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” [medium pause]

ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ’ਤੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਕਰਾਰਾ ਤਮਾਚਾ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜੋ ਪਰਦੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ? ‘Teen Paishacha Tamasha’ ਦਾ ਅੰਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੱਕਾ-ਬੱਕਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।