ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ

ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦੇ ਹੋ ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਖੂਨ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਤਾਕਤਵਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਵਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਓਗੇ?

ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਚਨਾ “Chitta Lahu (White Blood)” ਸਾਨੂੰ ਇਸੇ ਕੌੜੀ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਭਾਰੀ ਹੈ; ਕਮਰੇ ਦੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਸਿੱਲ੍ਹ ਅਤੇ ਬੇਬਸੀ ਦੀ ਗੰਧ ਹੈ। ਦੀਵੇ ਦੀ ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ, ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਝੁਰੜੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਤਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਤਰ ਸੁੰਦਰੀ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੋਝੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਕੀ ਗਰੀਬ ਹੋਣਾ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਗੁਨਾਹ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਲਗਾਓਗੇ?” ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਹੰਕਾਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, “ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਕਦਾ ਹੈ, ਬਸ ਤੇਰੀ ਕੀਮਤ ਅਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

[sigh]

ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਲਮ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਲਿਖਦੀ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਸ ਸੜੇ ਹੋਏ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ‘ਚਿੱਟਾ ਲਹੂ’ ਚਿੱਟੇ ਦਿਨ ਵਾਂਗ ਲੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਦਾ ਇਹ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੱਚ ਹੈ: ਸ਼ਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇਖੋ, ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਥਰੂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਉਹ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸੋਮੇ ਸਨ ਜੋ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਖੌਫ਼ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ।”

ਇਹ ਰਚਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਉਸ ਦਰਦ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਕੀ ਸੁੰਦਰੀ ਇਸ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਸਕੇਗੀ? ਜਾਂ ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇਗੀ? “Chitta Lahu (White Blood)” ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਇਹ ਜਵਾਬ, ਤੁਹਾਡੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਹਲੂਣ ਕੇ ਰੱਖ ਦੇਵੇਗਾ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ?