ਕਿਤਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ
ਵੱਲੋਂ ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ
ਸਾਰਿਕਾ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ
ਸਾਰਿਕਾ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ
ਕਿਤਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ
Bhakti Yoga is a profound exploration of the path of devotion, presenting love, surrender, and spiritual discipline through the teachings of Swami Vivekananda.
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ
ਕਿਤਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੱਕ ਗੂੜ੍ਹਾ ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕਟਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅਲੌਕਿਕ ਅਦਾਲਤੀ ਸੈਟਿੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੁੱਗਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ ਗਵਾਹੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮੁੱਖ ਸਮਝ
ਕੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਖੂਨ ਦੇ ਦਾਗਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸੀ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਰਚਨਾ ‘Kitne Pakistan’।
ਇਹ ਕੋਈ ਆਮ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਹੈ। [short pause] ਇੱਥੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸਿਆਹੀ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਗੰਧ ਹੈ, ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮੱਧਮ ਜਿਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹਾਕਮ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਜੜਨਾ ਸਿੱਖਿਆ।
ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅੱਜ ਵੀ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬੇਰਹਿਮ ਕਿਰਦਾਰ ਇੱਕ ਕਟਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, “ਕਿੰਨੇ ਹੋਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਾਓਗੇ?” ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, “ਜਿੰਨੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਫ਼ਰਤ ਬਾਕੀ ਹੈ।” [medium pause] ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਇੰਨਾ ਤਿੱਖਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪੱਖਪਾਤ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਤਰੀਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਇਨਸਾਨੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਅੰਤ ਸਫ਼ਰ ਹੈ।”
ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਅਸਲ ਜਿੱਤ ਇਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਫ਼ਰਤ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਮਲੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਕਲਮ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦਰਪਣ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਹੀ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਕਾਤਲ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਪੀੜਤ ਵਜੋਂ। [sigh]
ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿਰਫ਼ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਹਰ ਉਸ ਵੰਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਅੰਤ ਕਿੱਥੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਕਿੱਥੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ‘Kitne Pakistan’ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। [long pause] ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ?