ਕਲਾਪੀ ਨੀ ਕਵਿਤਾ

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ‘ਕਲਾਪੀ’ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਸੀ ਤਾਜ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ? ਸੁਰਸਿੰਘਜੀ ਤਖਤ ਸਿੰਘਜੀ ਗੋਹਿਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ‘ਕਲਾਪੀ’ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਅਸਲੀ ਦੌਲਤ ਉਸਦਾ ਤਖਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ‘Kalapi Ni Kavita’ ਸਿਰਫ਼ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਦੀ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਪੜਚੋਲ ਹੈ।

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਦਾ ਹੈ: ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਿਆਰ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਮੌਤ ਹੀ ਸਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ।

ਕਲਾਪੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਪ੍ਰੇਮ ਉਹ ਅੱਗ ਹੈ ਜੋ ਸਾੜਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਦੀ ਹੈ।” ਇਹ ਲਾਈਨ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਰੂਹਾਨੀ ਵਿਕਾਸ ਹੈ। ਉਹ ਬਿਲਹਨ ਅਤੇ ਚੰਪਾਵਤੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਪਿਆਰ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ‘ਗ੍ਰਾਮਲਕਸ਼ਮੀ’ ਰਾਹੀਂ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲੋਂ ਉੱਚਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। [short pause]

ਕਲਾਪੀ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਦੁੱਖ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਮਦਰਦ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੀਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਆਲੋਚਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਲਾਪੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਾਫ਼ ਹੈ—ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਅਸਲੀ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਰ ਸ਼ਬਦ, ਹਰ ਗ਼ਜ਼ਲ, ਉਸ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਖਿੜ ਕੇ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਹਿਕ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [sigh]

ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਲਾਪੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੈਦ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਡੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਵਿੱਚ।

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਲਾਪੀ ਦੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਖੋ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ? ‘Kalapi Ni Kavita’ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਖਾਏਗੀ ਕਿ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਜਿਉਣਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਯਾਤਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਦਮ ਸਵੈ-ਖੋਜ ਹੈ।