ਕਰਨ ਘੇਲੋ

ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਨਬੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਜ ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। “Karan Ghelo” ਦਾ ਇਹੀ ਉਹ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨੰਦਸ਼ੰਕਰ ਤੁਲਜਾਸ਼ੰਕਰ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲ ਰਾਹੀਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜੇ, ਕਰਨ ਵਾਘੇਲਾ ਦੇ ਪਤਨ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਉੱਕਰਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੰਨੇ ਪਲਟਦਿਆਂ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਹਮਣੇ ਜਿਉਂਦਾ ਜਾਗਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਭੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ: ਅਨਹਿਲਵਾੜ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਡੂੰਘਾ ਹੈ, ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨਚਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਬਦਬੂ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਕਰਨ, ਆਪਣੀ ਅਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਸੁਲਤਾਨ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, “ਕੀ ਮੈਂ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਠਪੁਤਲੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ?” [sigh]

ਇੱਥੇ ਲੇਖਕ ਦੀ ਕਲਾ ਕਮਾਲ ਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਮਨੁੱਖੀ ਮਹੱਤਵਕਾਂਖਿਆ ਜਦੋਂ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਨੀਂਹਾਂ ਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੀਮਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸੱਤਾ ਦੇ ਨਸ਼ੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਧੋਖੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਅਟੱਲ ਚੱਕਰ ਦਾ ਇੱਕ ਦਰਦਨਾਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ।

ਰਾਣੀ ਕਮਲਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੇਵਲ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਵੱਡੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਾਅ ‘ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਕਰਨ ਵਾਘੇਲਾ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਸੁਧਾਰ ਸਕੇਗਾ? ਕੀ ਬਗਲਾਣਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਅੰਤ ਇੱਕ ਹਾਰ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ? ਜਦੋਂ ਆਖਰੀ ਤਲਵਾਰ ਟੁੱਟਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ “Karan Ghelo” ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਅਤੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਇਮਾਨਦਾਰ ਆਇਨਾ ਹੈ।