કરણ ઘેલો

શું તમે ક્યારેય એવી કલ્પના કરી છે કે એક ભવ્ય સામ્રાજ્યનો સૂર્ય તમારા જ હાથે અસ્ત પામતો હોય? એક એવી ક્ષણ જ્યારે સિંહાસનની ઠંડક અચાનક સળગતા અંગારા જેવી લાગે, અને તમે જાણતા હોવ કે તમારી એક ભૂલ તમારા આખા ઇતિહાસને રાખ કરી દેશે?

‘Karan Ghelo’ માં નંદશંકર તુલજાશંકર મહેતા આપણને તે યુગમાં લઈ જાય છે જ્યાં પાટણની જાહોજલાલી અને કર્ણ વાઘેલાના પતનની કરુણગાથા આલેખાયેલી છે. [short pause]

દ્રશ્ય કલ્પના કરો: પાટણના રાજમહેલની ભીંતોમાં દીવાઓના થરથરતા પ્રકાશ વચ્ચે કર્ણ વાઘેલા એકલા બેઠા છે. બહાર ઠંડો પવન ફૂંકાય છે, પણ અંદર ભયની ગરમી છે. હવામાં અત્તર અને રક્તની ભીની સુગંધ મિશ્રિત છે. તેમની સામે માધવ મંત્રી ઉભો છે, જેના શબ્દોમાં બદલાની આગ છે. ત્યાં એક સંવાદ મને હંમેશા સ્તબ્ધ કરી દે છે: જ્યારે કર્ણ પૂછે છે, “શું આ મારું પાટણ છે?” અને માધવ અત્યંત તીક્ષ્ણ અવાજે જવાબ આપે છે, “મહારાજ, જે પાટણે પોતાની ગરિમા ગુમાવી દીધી છે, તે હવે માત્ર એક સ્મશાન છે.”

આ વાર્તા ફક્ત એક રાજાના પતનની નથી, પણ એક પતન પામતા માનવીના મનોમંથનની છે. કર્ણના હૃદયમાં એક ડર છે – સત્તા ગુમાવવાનો નહીં, પણ પોતાની ઓળખ ભૂંસી નાખવાનો. લેખક નંદશંકરની કલમ એવી છે કે તે દરેક પૃષ્ઠ પર ઈતિહાસને જીવંત કરી દે છે. તેઓ લખે છે, “કાળનું ચક્ર એવું છે કે જે આજે ગર્વથી માથું ઉંચું રાખે છે, કાલે તે જ ધૂળમાં મળે છે.”

‘Karan Ghelo’ એ ચેતવણી છે કે અહંકાર અને નબળું નેતૃત્વ કેવી રીતે સભ્યતાઓને તોડી નાખે છે. આ માત્ર એક ઐતિહાસિક નવલકથા નથી, પણ માનવીય નબળાઈઓનું અરીસું છે. જ્યારે તમે આ પૃષ્ઠો ઉથલાવશો, ત્યારે તમને કર્ણના પસ્તાવાની ગુંજ અને એક યુગના અંતની વેદના ચોક્કસ સંભળાશે. શું કર્ણ વાઘેલા ખરેખર ‘ઘેલો’ હતો, કે પછી તે ઈતિહાસના ક્રૂર સંજોગોનો શિકાર હતો? એ સત્ય સમજવા માટે આ પુસ્તકને એકવાર તો જરૂર વાંચવું પડશે.