वनराज

धूमकेतू (गौरीशंकर गोवर्धनराम जोशी) यांनी लिहिलेली ‘Vanraj’ ही केवळ एक ऐतिहासिक कादंबरी नसून, ती इतिहासाच्या गडद अंधारात हरवलेल्या एका तेजस्वी पर्वाचा शोध आहे. तुम्हाला ठाऊक आहे का, की वनराज चावडा यांच्या जीवनावर आधारित ही कथा लिहिताना लेखकाने प्रत्यक्ष जंगलातील भिल्ल संस्कृतीचा अभ्यास करण्यासाठी अनेक महिने दुर्गम भागात घालवले होते? म्हणूनच यातील पानापानात मातीचा ओलावा आणि रानावनातील वन्य जीवनाचा सुगंध दरवळतो.

कथेचे केंद्रबिंदू असलेला वनराज, ज्याचा जन्म राजवाड्याच्या सुखात नाही, तर वनवासाच्या वेदनेत झाला. एक प्रसंग, जो मनावर कायमचा कोरला जातो: रात्र शांत आहे, जंगलातील पानांची सळसळ आणि दूरवर घुमणारा कोल्ह्यांचा आवाज वातावरणात एक गूढ शांतता पसरवतो. वनराज एका मोठ्या दगडी शिलाखंडावर बसला आहे, त्याच्या डोळ्यांत भविष्यातील अनिश्चितता आहे, पण चेहऱ्यावर मात्र पोलादी संयम. [short pause] समोर जैन मुनी शील गुण सुरी उभे आहेत. मुनींचा आवाज शांत पण धारदार आहे, ते म्हणतात, “वनराज, तू केवळ एक शिकारी नाहीस, तू तर एका साम्राज्याचा वारस आहेस. नियती तुला जंगलातून काढून सिंहासनापर्यंत नेण्यासाठी सज्ज आहे.” त्यावर वनराजचे उत्तर मोजकेच आहे, “मुनीवर, मी माझ्या रक्ताने माती ओली करणे शिकलो आहे, पण सत्तेचा मुकुट परिधान करणे हा नवा प्रवास असेल.” [sigh]

धूमकेतूंची लेखनशैली म्हणजे शब्दांची एक जादू आहे. ते केवळ इतिहासाच्या घटना सांगत नाहीत, तर माणसाच्या आंतरिक संघर्षाचे चित्रण करतात. हे पुस्तक ठामपणे सांगते की, सत्ता ही केवळ तलवारीने मिळत नाही, तर ती त्यागातून आणि चारित्र्यातून निर्माण करावी लागते. “माणूस जेव्हा स्वतःच्या भीतीला हरवतो, तेव्हाच तो खरा राजा होतो,” हे या कादंबरीचे सार आहे.

वनराजचा हा प्रवास म्हणजे पराभवातून विजयाकडे जाणारी एक प्रेरणादायी गाथा आहे. जेव्हा वनराज आपल्या टोळीला घेऊन पाटनच्या दिशेने कूच करतो, तेव्हा मनात एकच प्रश्न उरतो—एका साध्या वनवाशाचे स्वप्न पूर्ण होऊन तो अनहिलपूर पाटनचा महामहीम सम्राट कसा काय ठरेल? पुढच्या प्रवासातील थरार अनुभवण्यासाठी ही कादंबरी नक्कीच वाचा.