कालम (टाइम)

केरळच्या मातीतील बदलत्या काळानं एम.टी. वासुदेवन नायर यांना अस्वस्थ केलं होतं. जुनी जमीनदारी व्यवस्था कोसळताना आणि माणसांची मूल्यं मातीमोल होताना पाहून त्यांनी आपल्या लेखणीतून एक अस्वस्थ करणारा आरसा धरला. हा आरसा म्हणजेच ‘Kaalam’.

कथेचा नायक, सेतू, जेव्हा आपल्या पडक्या वाड्याच्या पायऱ्या चढतो, तेव्हा हवेत दमट मातीचा आणि जुन्या लाकडाचा उग्र वास दरवळतो. [short pause] खिडकीतून येणारा दुपारचा पिवळसर प्रकाश जमिनीवर पसरलेल्या धुळीवर नाचतोय. तो जुन्या आठवणींच्या ढिगाऱ्यात अडकला आहे. सेतूच्या मनातली सल म्हणजे ती अर्धवट राहिलेली प्रेमकथा आणि कुटुंबाच्या प्रतिष्ठेचे ओझे—ज्याने त्याला आतून पोखरले आहे.

मला आजही एक संवाद आठवतो, जिथे काळाची क्रूरता स्पष्ट जाणवते. सेतू आपल्या आयुष्यातील अपयशाबद्दल विचारताना स्वतःशीच पुटपुटतो, “मी जे मिळवायचा प्रयत्न केला, ते आता उरलेच नाही. मग हे सगळे करून शेवटी हाती काय लागलं?” [sigh] हे वाक्य फक्त एका माणसाचे दुःख नाही, तर ते मानवी अस्तित्वाचे वास्तव आहे.

एम.टी. वासुदेवन नायर यांची भाषा म्हणजे जणू एखादे वळणदार नदीचे पात्र. ते लिहितात, “काळ हा कोणासाठी थांबत नाही, तो फक्त जखमांवरची खपली काढत पुढे जात राहतो.” हे त्यांचे वाक्य वाचताना काळजाचा ठोका चुकल्यासारखा होतो. ‘Kaalam’ ही कादंबरी केवळ एका माणसाची कथा नाही, तर ती एका सरंजामशाही समाजाच्या ऱ्हासाची आणि माणसाच्या बदलत्या मानसिकतेची शोकांतिका आहे. यात लेखकाने दाखवून दिले आहे की, आपण कितीही मागे वळून पाहिले, तरी काळ आपल्याला पुन्हा त्याच ठिकाणी नेऊन ठेवतो, जिथे फक्त स्वीकार उरतो.

[medium pause]

मृत्यूकडे भीती म्हणून नाही, तर एका नैसर्गिक विश्रांतीच्या रूपात पाहण्याची दृष्टी ही कादंबरी देते. सेतूचा हा प्रवास वाचताना आपल्यालाही आपल्या आयुष्यातील हरवलेल्या क्षणांची आठवण येते. शेवटी, काळ जिंकतो की आपण? [long pause] हा प्रश्न तुमच्या मनात घर करून राहील. या अनुभवाच्या गाभ्यात डोकावण्यासाठी ‘Kaalam’ नक्की वाचा. हे पुस्तक म्हणजे आयुष्याचं एक पूर्ण वर्तुळ आहे.