एक पलो

एका रिकाम्या खुर्चीकडे एकटक बघणारा तो माणूस. त्याच्या डोळ्यांत आठवणींचे काहूर आणि मनात साठलेली शांतता. सुरेश जोशी यांच्या ‘Ek Palo’ मधील हा नायक, जो वर्तमानातील एका क्षणाला घट्ट पकडून ठेवू पाहतोय, पण काळ वाळूच्या कणांसारखा हातांतून निसटून जातोय. ही केवळ एक कथा नाही, तर मानवी अस्तित्वाच्या क्षीण लवलवणाऱ्या प्रकाशाची एक दीर्घ कविता आहे.

सुरेश जोशी एका प्रसंगात लिहितात, खोलीत दुपारी पडणारा पिवळसर उजेड भिंतीवरच्या जुन्या घड्याळाच्या काट्यांसोबत मंद मंद सरकतोय. तिथे हवेत एक जड शांतता आहे, जणू शब्दांनाही तिथे येण्याची भीती वाटतेय. [short pause] एका दृश्यात नायक आणि एक स्त्री समोरासमोर उभे आहेत. त्यांच्यात संवाद नाही, फक्त नजरांचा मूक खेळ सुरू आहे. तो तिला विचारतो, “आपण जे विसरलो आहोत, ते पुन्हा शोधता येईल का?” ती उत्तरते, “जे हरवलेच नाही, ते शोधायचे कसे?” त्यांच्या या संवादात दडलेला आर्त भाव, सुरेश जोशींच्या लेखणीतून अधिकच प्रगल्भ होतो.

सुरेश जोशींची भाषाशैली ही एखाद्या चित्रासारखी आहे—कधी ती अत्यंत सूक्ष्म तर कधी गूढ. ‘Ek Palo’ मध्ये ते मानवी मनाच्या अशा कोपऱ्यांत डोकावतात, जिथे आपण स्वतःलाही सामोरे जायला घाबरतो. [sigh] लेखकाचा मुख्य तर्क हाच आहे की, आयुष्य हे काही मोठ्या घटनांची मालिका नसून, ते अशाच अनवट, नगण्य वाटणाऱ्या क्षणांचे एक संचित आहे, जे आपल्या नकळत आपल्याला घडवत असते.

‘Ek Palo’ मधील प्रवाहीपणा आणि शब्दांची निवड वाचकाला अंतर्मुख करते. हा साठा म्हणजे केवळ साहित्याचा संग्रह नाही, तर तो आपल्या हरवलेल्या आत्म्याचा आरसा आहे. हे वाचताना आपण स्वतःच्याच स्मृतींच्या जंजाळात हरवून जातो. आयुष्याचा तो न संपणारा प्रवास, जिथे अपेक्षा आणि वास्तव यांचा संगम होतो, त्या प्रवासाचे हे एक सुंदर सार आहे. जर तुम्हाला मानवी मनाचे हे क्लिष्ट पण मोहक कोडे सोडवायचे असेल, तर ‘Ek Palo’ नक्की वाचा. कदाचित, पुढचा क्षण तुमच्या आयुष्याची दिशा बदलणारा असेल.