महामानव सरदार

सरदारांच्या विशाल व्यक्तिमत्त्वाबद्दल विचार करताना मनात एकच भावना निर्माण होते – ती म्हणजे कृतज्ञतेची अगाध जाणीव. एका बाजूला फाळणीचे दु:ख आणि दुसरीकडे विखुरलेल्या ५६० संस्थानांना एका सूत्रात बांधण्याची जिद्द, या संघर्षाच्या क्षणी एक माणूस खंबीरपणे उभा राहतो. हे पुस्तक म्हणजे केवळ एका नेत्याची जीवनगाथा नसून, आधुनिक भारताच्या जडणघडणीचा पाया आहे.

लेखक दिनकर जोशी यांनी ‘Mahamanav Sardar’ या पुस्तकातून सरदार पटेलांचे कार्य मांडले आहे. एका १२ वर्षांच्या मुलाला समजेल अशा भाषेत सांगायचे तर, ‘Mahamanav Sardar’ म्हणजे विखुरलेल्या तुकड्यांना जोडून एक अखंड आणि शक्तिशाली भारत घडवणाऱ्या महापुरुषाची प्रेरणादायी गोष्ट.

दिनकर जोशी त्यांच्या संशोधनातून सरदार पटेलांच्या कार्यक्षमतेचा पुरावा देतात. बार्डोलीच्या सत्याग्रहात शेतकऱ्यांच्या न्यायासाठी त्यांनी दाखवलेली चिकाटी असो किंवा संस्थानांचे विलीनीकरण करताना वापरलेली राजनैतिक चतुराई, प्रत्येक टप्प्यावर पटेलांचे कणखर नेतृत्व दिसते. एका ठिकाणी लेखक लिहितात — “ते केवळ पोलादी पुरुष नव्हते, तर त्यांचे हृदय संवेदनशीलतेने भरलेले होते.” हे विधान महत्त्वाचे आहे, कारण पटेलांच्या कठोरतेमागे देशप्रेमाची ओढ दडलेली होती.

काही समीक्षक म्हणतात की, पटेलांच्या धोरणांमुळे काही ठिकाणी संघर्ष वाढला असता, परंतु दिनकर जोशी हे स्पष्ट करतात की, त्या काळात भारताची अखंडता टिकवण्यासाठी ते निर्णय घेणे अपरिहार्य होते. लेखकाची लेखणी पटेलांच्या त्या दुर्लक्षित पैलूंवर प्रकाश टाकते, जे आपल्याला आजवर माहित नव्हते. [medium pause]

लेखक दिनकर जोशी यांनी अत्यंत बारकाईने या चरित्राचा अभ्यास केला आहे. त्यांच्या मते, “सरदारांचे आयुष्य म्हणजे शिस्त आणि राष्ट्रभक्तीचे एक अखंड अनुष्ठान आहे.” ही साक्ष केवळ माहिती देत नाही, तर आपल्याला अंतर्मुख करते. पटेलांनी केवळ देशाला स्वातंत्र्य मिळवून दिले नाही, तर ते एकसंध राखण्यासाठी प्रशासकीय साचाही तयार केला.

तुम्हाला जर भारताच्या इतिहासात डोकावून या ‘लोहपुरुषाचा’ खरा प्रवास जाणून घ्यायचा असेल, तर हे पुस्तक नक्की वाचा. ‘Mahamanav Sardar’ हे पुस्तक आजही आपल्याला आठवण करून देते की, एकजूट भारताचे स्वप्न पाहणे आणि ते सत्यात उतरवणे, हीच राष्ट्रभक्ती आहे. [short pause] ही केवळ एक जीवनगाथा नाही, तर ती एक धगधगती प्रेरणा आहे.