पारस

दिवाणखान्यातील हवेत जुन्या पुस्तकांचा आणि महागड्या अत्तराचा एक संमिश्र वास दरवळतोय. छताच्या झुंबराचा पिवळसर प्रकाश जमिनीवर असलेल्या मखमली गालिच्यावर एक लख्ख वर्तुळ पाडतोय. तिथे बसलेला तो श्रीमंत व्यावसायिक आपल्या हातातल्या हिऱ्याच्या अंगठीकडे एकटक पाहतोय, पण त्याच्या डोळ्यात दिसतंय ते केवळ शून्यावकाश आणि एक खोल नैराश्य. हे चित्र आहे ‘Paaras’ चे.

चुनीलाल मडिया यांनी मांडलेल्या या कथेत श्रीमंतीच्या झगमगाटामागे दडलेली एक पोकळी अतिशय प्रभावीपणे रेखाटली आहे. एका बाजूला अफाट संपत्ती, प्रतिष्ठा आणि सोन्याचा धूर निघणारे आयुष्य, तर दुसऱ्या बाजूला माणुसकी आणि नैतिकतेचा होणारा संथ ऱ्हास.

एका महत्त्वाच्या प्रसंगात, जेव्हा कुटुंबातील वारसदार आपल्या पित्याला विचारतो, “इतकी माया साठवून आपण शेवटी काय मिळवलं?” तेव्हा वडिलांच्या डोळ्यातील ती चमक क्षणभर मंदावते. तो संवाद मानवी हाव आणि प्रेमाच्या व्याख्यांमधील संघर्ष स्पष्ट करतो. [short pause] मडिया यांची लेखणी इथे एखाद्या सर्जनशील शिल्पकारासारखी चालते. त्यांच्या भाषेतील प्रगल्भता आणि पात्रांच्या मानसिकतेचे सूक्ष्म चित्रण, वाचकाला थेट त्या घरातील कोंदट हवेचा अनुभव देते. “माणूस जेव्हा सोन्याला स्पर्श करतो, तेव्हा स्वतःचे अस्तित्व विसरून तो धातूच बनू लागतो,” ही ओळ म्हणजे या साऱ्या प्रवासाचा आरसा आहे.

या साऱ्याचा मूळ गाभा म्हणजे मानवी स्वभावातील तो ‘पारस’ दगड, जो लोखंडाचे सोने तर करतो, पण त्याच वेळी हृदयातील माणुसकीला कायमचे गोठवून टाकतो. सत्तेची लालसा आणि नैतिक अध:पतन यावर मडिया यांनी जे भाष्य केलंय, ते आजही तितकंच आरस्पानी सत्य आहे. [sigh]

लेखकाची लेखणी इतकी धारदार आहे की, प्रत्येक प्रसंग जणू एखाद्या जिवंत कॅमेऱ्यातून पाहिल्यासारखा वाटतो. एका बाजूला कलेचा आग्रह आणि दुसऱ्या बाजूला व्यावहारिक जगाचा क्रूरपणा, यांच्या कात्रीत सापडलेली ही पात्रे शेवटी कशाचा शोध घेतात? संपत्तीचा की शांतीचा? हा प्रश्न प्रत्येक पानागणिक अधिक गडद होत जातो.

जर तुम्हाला मानवी मनाचे गुंतागुंतीचे पदर उलगडायचे असतील, तर ‘Paaras’ सारखा दुसरा आरसा नाही. पुढच्या वळणावर काय दडलंय, हे जाणून घेण्यासाठी या प्रवासात नक्की सहभागी व्हा.