कायर

कुट्टनाडच्या ओल्या, काळ्या मातीतला ओलावा तळव्यांना स्पर्श करतोय. सकाळच्या धूसर प्रकाशात भातशेतीचा विस्तार एखाद्या महासागरासारखा पसरला आहे. हवेत मातीचा आणि कुजलेल्या पानांचा एक विशिष्ट गंध आहे. एका बाजूला जमीन लाटणारे मालक आणि दुसऱ्या बाजूला राबणारे हात — यांच्यातील संघर्षाची पहिली ठिणगी येथेच पडते. हे दृश्य आहे ‘Kayar’ चे.

थकझी शिवशंकर पिल्लई यांनी लिहिलेली ही कादंबरी म्हणजे केवळ सात पिढ्यांचा इतिहास नाही, तर ती मानवी अस्तित्वाच्या मुळावर घाव घालणारी एक महागाथा आहे. यात माणसाची जमिनीशी असलेली नाळ आणि सत्तेच्या खेळात ती कशी तुटत जाते, याचे चित्रण आहे.

मला आजही एक संवाद आठवतो, जिथे मालकी हक्क आणि माणुसकी यांच्यातील संघर्ष तीव्र होतो. एक वृद्ध शेतकरी शांतपणे विचारतो, “ही जमीन आम्ही नांगरली, मग ती आमची का नसावी?” त्यावर समोरचा सावकार उपहासाने हसतो. त्या हसण्यात काळजाला भिडणारा अहंकार आहे आणि त्या प्रश्नात पिढ्यानपिढ्यांचा आक्रोश. [medium pause]

या कादंबरीचा गाभा म्हणजे ‘जमीन’. थक्झी पिल्लई हे केवळ लेखक नाहीत, तर ते एक समाजशास्त्रज्ञ आहेत. ते मानवी लोभ, बदलणारे सामाजिक नियम आणि क्रांतीची लाट किती सहजपणे एका कुटुंबाच्या विनाशाला कारणीभूत ठरते, हे दाखवून देतात. त्यांची लेखणी इतकी धारदार आहे की एखादे वाक्य वाचताना आपण थबकतो. ते लिहितात, “माणूस जमिनीला जिंकतो असे वाटत असतानाच, जमीन माणसाला आपल्या कुशीत गाडून टाकते.” [sigh]

हे पुस्तक म्हणजे केवळ एक कथा नाही, तर मानवी इतिहासाचा एक आरसा आहे. यात परंपरा आणि आधुनिकता यांच्यातली ओढाताण तुम्हाला अस्वस्थ करेल. [short pause] सत्तेच्या राजकारणात सामान्य माणसाचे अस्तित्व किती क्षुल्लक असते, हे समजून घ्यायचे असेल, तर हे पुस्तक नक्की वाचा.

ज्या क्षणी तुम्हाला वाटेल की आता सगळं काही शांत झालं आहे, त्याच क्षणी कुट्टनाडच्या मातीत नवा संघर्ष उफाळून येतो. मग, ती जमीन कोणाची? आणि शेवटी, माणुसकी टिकते का? याचे उत्तर शोधण्यासाठी तुम्हाला ‘Kayar’ च्या पानांत डोकवावे लागेल. ही केवळ कादंबरी नाही, हा एक अनुभव आहे जो तुम्हाला पुन्हा कधीही पूर्ववत होऊ देणार नाही.