वंशवृक्ष (द फॅमिली ट्री)

एका वंशावळीच्या मुळाशी जळणारी संघर्षाची धग—ही भावना ‘Vanshavruksha’ ऐकताना पदोपदी जाणवते. जेव्हा श्रीनिवास शास्त्री आपल्या पारंपरिक घराच्या अंधाऱ्या खोलीत शांत बसलेले असतात, तेव्हा बाहेरच्या आधुनिक जगाची झुळूकही त्यांना परकी वाटते. त्यांच्या मनात एकच भीती असते—आपली संस्कृती आणि मूल्ये काळानुसार विरून तर जाणार नाहीत ना?

एस. एल. भैरप्पा यांनी ‘Vanshavruksha’ मध्ये दोन पिढ्यांमधील दरी अत्यंत प्रभावीपणे मांडली आहे. [short pause] एका बाजूला शास्त्रीजींची वैदिक निष्ठा आहे आणि दुसऱ्या बाजूला त्यांचा नातू प्रदीप, ज्याला विज्ञानाच्या आणि आधुनिकतेच्या वाटेवर चालायचे आहे.

मला आठवते ती एक दृश्यप्रसंग: शास्त्रीजींच्या अभ्यासिकेत चंदनी उब आणि जुन्या हस्तलिखितांचा विशिष्ट वास दरवळतोय. खिडकीतून येणारा उजेड टेबलावरच्या तांब्याच्या पेल्यावर पडून परावर्तित होतोय. शास्त्रीजी थरथरत्या हाताने एक जुना ग्रंथ मिटतात. [medium pause] तिथेच प्रदीप प्रवेश करतो. शास्त्रीजी त्याला विचारतात, “तू खरोखरच आपली मूळ ओळख सोडून परक्या वाटेवर जाणार आहेस का?” प्रदीप शांतपणे उत्तर देतो, “आजोबा, बदल म्हणजे मुळांना उखडून टाकणे नव्हे, तर फांद्यांना आकाशात पसरू देणे होय.”

भैरप्पांची लेखणी येथे विस्मयकारक आहे. ते लिहितात, “माणूस केवळ रक्ताच्या नात्याने नाही, तर विचारांच्या वारशाने जिवंत राहतो.” हे वाक्य कादंबरीचा आत्मा आहे. [sigh] ही केवळ एका कुटुंबाची गोष्ट नाही, तर ती परंपरा आणि प्रगती यांच्यातील द्वंद्व आहे. शास्त्रीजींना अखेर उमजते की, आयुष्य स्थिर पाण्यात नाही, तर प्रवाही नदीत असते.

लेखक इथे एक गहन सत्य सांगतात: बदल अपरिहार्य आहे, पण तो स्वीकारीत स्वतःचे अस्तित्व टिकवून ठेवणे हीच खरी कला आहे. मानवी स्वभाव, प्रेम आणि अधिकाराच्या लढाईत माणूस हरतो की जिंकतो? [long pause] ही कादंबरी वाचकाला एका अशा वळणावर आणून सोडते, जिथे उत्तरापेक्षा प्रश्न जास्त महत्त्वाचे वाटू लागतात. तुम्ही या संघर्षाच्या प्रवासात सामील व्हायला तयार आहात का?