रसीदी तिकीट

कल्पना करा की तुमचे संपूर्ण आयुष्य एका लहानशा पोस्टाच्या तिकिटावर मावेल इतकेच मर्यादित आहे, जिथे तुमच्या अस्तित्वाची किंमत केवळ एका शिक्क्याने ठरवली जाते. जर तुम्हाला तुमचे अस्तित्व सिद्ध करण्यासाठी स्वतःच्या आयुष्याचीच एक ‘पावती’ द्यावी लागली, तर तुम्ही त्यात काय लिहाल?

अमृता प्रीतम यांचे ‘Rasidi Ticket (Revenue Stamp)’ हे केवळ एक आत्मचरित्र नाही, तर ते एका स्त्रीच्या आत्म्याचा आरसा आहे. या पुस्तकाचा गाभा अगदी सोपा आहे: मानवी हक्क, प्रेम आणि लेखणीच्या माध्यमातून स्वतःची ओळख जपण्याचा लढा म्हणजे आयुष्य. अमृता प्रीतम यांच्या जीवनातील हे एक धाडसी पुस्तक आहे, जे पितृसत्ताक समाजाच्या बेड्या तोडणाऱ्या एका लेखिकेचा प्रवास मांडते.

एका ठिकाणी अमृता प्रीतम लिहितात— “मी माझं आयुष्य एका रसीदी तिकिटासारखं जगले आहे, ज्यावर कोणतीही मोहोर उमटली तरी ती माझी स्वतःची आहे.” या ओळीतून त्या त्यांच्या स्वातंत्र्याबद्दल बोलतात. त्यांचे बालपण, फाळणीच्या काळातील भीषण वेदना आणि साहिर लुधियानवी यांच्यासोबतचे त्यांचे गुंतागुंतीचे प्रेमसंबंध यातून त्या उलगडत जातात.

अमृता प्रीतम यांचा मुख्य दावा असा आहे की, स्त्रीची सर्जनशीलता ही तिच्या व्यक्तिगत दुःखातूनच जन्म घेते. फाळणीच्या काळात त्यांनी पाहिलेल्या अमानवीय हिंसाचाराने त्यांच्या लेखणीला धार दिली. त्या म्हणतात, “लेखक जेव्हा लिहितो, तेव्हा तो केवळ कागदावर शाई उतरवत नाही, तर स्वतःच्या जखमांना शब्द देतो.” काहींना वाटते की त्यांचे आयुष्य खूपच वादग्रस्त होते, पण अमृता प्रीतम या टीकेला आपल्या लेखणीच्या संयमाने उत्तर देतात. [sigh] त्या सांगतात की, सत्य हे नेहमीच सोयीस्कर नसते, पण ते मांडणे हीच लेखकाची खरी जबाबदारी आहे.

एका साहित्याभ्यासक म्हणून अमृता प्रीतम यांनी स्वतःचे आयुष्य ज्या प्रांजळपणे मांडले आहे, ते थक्क करणारे आहे. हे केवळ एका व्यक्तीचे आयुष्य नाही, तर त्या काळातील संघर्षाचा एक जिवंत दस्तऐवज आहे.

आयुष्य हे रसीदी तिकिटासारखे असते, ज्यावर आपण स्वतःची स्वाक्षरी उमटवतो; मग ती स्वाक्षरी कोऱ्या कागदावर उमटते की संघर्षाच्या जखमांवर, हे सर्वस्वी आपल्या हातात असते. हे पुस्तक वाचताना तुम्हाला स्वतःच्या आयुष्याकडे पाहण्याची एक नवी दृष्टी मिळेल. त्या खोलवरच्या संवेदना अनुभवण्यासाठी आणि अमृता प्रीतम यांच्या प्रवासाचा साक्षीदार होण्यासाठी ‘Rasidi Ticket (Revenue Stamp)’ नक्की वाचा.