मृत्युंजय

कर्णाच्या आयुष्याला पडलेली ‘मृत्युंजय’ ही कलाकृती म्हणजे केवळ एक कादंबरी नसून, ती भारतीय साहित्यातील मानवी संघर्षाचे सर्वोच्च शिखर आहे; ज्याने पराभूत नायकाकडे बघण्याचा जगाचा दृष्टिकोन कायमचा बदलून टाकला.

कुरुक्षेत्राचे रणमैदान. रक्ताचा सडा पडलेली ती जमीन. दुपारचे रणरणते ऊन आणि कर्णाच्या रथाचे चाक चिखलात रुतले आहे. हवेत रक्ताचा आणि लोखंडाचा उग्र वास दरवळतोय. आजूबाजूला अस्वस्थ करणारी शांतता आहे, जणू मृत्यू स्वतः कर्णाची वाट पाहतोय. तिथे एक दृश्य आहे जे मला कधीच विसरता येत नाही. अर्जुन बाण मारण्यास कचरत आहे, तेव्हा श्रीकृष्णाचा खंबीर आवाज घुमतो, “उठा पार्थ, नियतीला साथ द्या!” आणि दुसरीकडे, एकटा, निःशस्त्र कर्ण हसतोय. त्याच्या त्या हास्यात वेदना नाही, तर आत्मसन्मानाचा एक उत्कट विजय आहे. तो मनात म्हणतो, “जन्माने मी कोणाचे पुत्र असेना का, पण कर्माने मी फक्त एक ‘मित्र’ होतो.” ही ओळ वाचताना आजही माझ्या अंगावर काटा येतो.

शिवाजी सावंत यांची लेखणी केवळ शब्द मांडत नाही, तर ती पात्रांच्या काळजात शिरते. त्यांची भाषा प्रवाही आणि धारदार आहे. जणू ते म्हणतात, “नियतीचे दवे सांडले की मानवाला केवळ स्वतःच्या ध्येयाचाच प्रकाश दिसतो.” या कादंबरीचा मूळ गाभा म्हणजे ‘सामाजिक अन्याय विरुद्ध वैयक्तिक नैतिकता’. हे पुस्तक आपल्याला विचार करायला भाग पाडते की, समाज जेव्हा एखाद्याला नाकारतो, तेव्हा तो माणूस स्वतःचे अस्तित्व निर्माण करण्यासाठी किती टोकाची तडजोड करू शकतो?

ही कथा म्हणजे केवळ कर्णाचा प्रवास नाही, तर हा प्रत्येक त्या माणसाचा प्रवास आहे ज्याला जगाने ‘सूतपुत्र’ म्हणून हिणवले, पण ज्याने आपल्या पराक्रमाने सूर्यालाही मागे टाकले. कर्ण जिंकला की हरला? की मृत्यूलाही हरवून तो अमर झाला? कर्णाच्या जीवनातील हा अथांग संघर्ष आणि त्यागाची गाथा ऐकल्यावर तुम्हाला जाणवेल की, मृत्युंजय म्हणजे केवळ एक नाव नाही, ती एक जगण्याची जिद्द आहे. ही अनुभूती घेण्यासाठी आणि कर्णाच्या त्या महासागरासारख्या विशाल मनाला समजून घेण्यासाठी, तुम्हाला ‘मृत्युंजय’ पूर्ण वाचायलाच हवे. तुम्ही तयार आहात का, त्या शेवटच्या बाणापर्यंत पोहचण्यासाठी?