मलेगालल्ली मडुमगलु

एका अशा प्रेमाची ओढ, जी निसर्गाच्या विशालतेत हरवून जाते आणि समाजाच्या भिंतींना धडकून चक्काचूर होते. ‘Malegalalli Madumagalu’ हे पुस्तक म्हणजे केवळ एक कथा नाही, तर ती मानवी अस्तित्वाचा एक मोठा आक्रोश आहे. मलनार्डच्या घनदाट जंगलात, जिथे पावसाच्या धारा जमिनीवर पडताना मातीचा सुगंध दरवळतो, तिथे रामा आणि बेल्लीचे कोवळे प्रेम एका वेगळ्याच विश्वाचे स्वप्न पाहते.

के. शिवराम कारंत यांनी या कादंबरीत मलनार्डच्या निसर्गाला जिवंत केले आहे. रात्र गडद आहे, पावसाचा आवाज ओढ्याच्या खडकांवर आदळताना संगीतासारखा भासतोय. रामाच्या मनात एका बाजूला भीती आहे आणि दुसऱ्या बाजूला बेल्लीच्या भेटीची तीव्र आस. तो स्वतःशीच पुटपुटतो, “ही मर्यादा, हे जातीचे बंधन… आपल्या प्रेमापेक्षा मोठे आहे का?” [short pause] त्याचे हे अंतर्मन आपल्याला अस्वस्थ करते.

मला आठवतेय, एक प्रसंग जिथे कारंत मानवी क्रूरतेचे दर्शन घडवतात. आप्पाण्णासारखी सत्ताधारी माणसे जेव्हा आपल्या अधिकाराचा वापर करून इतरांचे जगणे नरक करतात, तेव्हा बेल्लीची असहायता डोळ्यांत पाणी आणते. तिथे संवाद असा होतो:
आप्पाण्णा गर्जून म्हणतो, “तुला काय वाटते, या गावाचे नियम तू बदलणार?”
बेल्ली शांतपणे, पण ठाम स्वरात उत्तर देते, “नियम बदलण्याचे सामर्थ्य माझ्यात नसेल, पण झुकायचे नाही, हे मी नक्कीच ठरवले आहे.” [medium pause]

कारंत यांची लेखणी अत्यंत प्रभावी आहे. ते लिहितात, “माणूस डोंगर चढू शकतो, पण स्वतःच्या विचारांच्या दरीत तो अनेकदा पडतो.” ही कादंबरी एका मोठ्या सत्यावर बोट ठेवते: प्रेम आणि स्वातंत्र्य हे सत्तेच्या दावणीला बांधता येत नाहीत. समाजाच्या चौकटीत माणूस कितीही अडकला, तरी त्याच्या आत्म्याचा आवाज चिरडता येत नाही.

या साहित्यात एक अजब जादू आहे. हे वाचताना आपण त्या मलनार्डच्या डोंगराळ भागात पोहोचतो. [sigh] पण पुढे काय? रामा आणि बेल्लीच्या प्रेमाचे काय होईल? जातीच्या या भीषण भिंती कोसळतील का, की त्या दोघांच्या स्वप्नांना गिळून टाकतील? हे जाणून घेण्यासाठी त्या जंगलाच्या खोलवरच्या वाटांवर आपल्याला नक्कीच फिरायला हवे.