चाणक्याचे मंत्र

या कथेच्या शेवटापर्यंत पोहोचताना, सत्तेच्या खेळातल्या चाली आणि नीतीबद्दल तुमचे जे काही समज आहेत, ते पूर्णपणे बदलून जातील. इतिहासाची चक्रे कशी पुन्हा पुन्हा फिरतात, हे वाचताना तुमची झोप उडेल.

अश्विन सांघी लिखित “Chanakya’s Chant” हे पुस्तक म्हणजे केवळ एक राजकीय थरार नाही, तर ती एक अशी सफर आहे जिथे प्राचीन काळातील चाणक्य आणि आधुनिक युगातील पंडित गंगasagar मिश्रा यांची मने एकमेकांत गुंफली जातात.

दोन हजार वर्षांपूर्वी, मगधचा राजा धनानंद याच्या अहंकाराने चाणक्याच्या कुळाचा नाश केला. तो सुडाचा अग्नी मनात घेऊन, तक्षशिलेच्या वास्तूतून चाणक्य कूटनीतीचे शास्त्र घडवत होता. तिथे मंद प्रकाशात दिव्याच्या वाती जळत आहेत, वातावरणात चंदनाचा सुगंध आहे आणि चाणक्याच्या डोळ्यात एकच ध्यास आहे—एक अखंड भारत. तेथे तो चंद्रगुप्त मौर्याला राजा म्हणून घडवतो. चाणक्य स्वतःच्या अंतर्मनात विचार करतो, “ज्याला स्वतःच्या भावनांवर ताबा नाही, तो जगावर राज्य कसा करणार?”

अश्विन सांघींचे लेखन अद्भूत आहे. एका दृश्यात, गंगasagar मिश्रा आपल्या शिष्याला, चांदनी गुप्ताला सांगतो, “सत्ता ही मागून मिळत नाही, ती हिसकावून घ्यावी लागते. [short pause] सत्तेच्या खेळात नीती ही एक सोयीची गोष्ट आहे, जी फक्त जिंकणाराच ठरवू शकतो.”

ही कादंबरी एक कठोर सत्य सांगते—माणसाची सत्तेची भूक आणि फसवणूक करण्याची वृत्ती काळानुसार बदलत नाही, फक्त तिची साधने बदलतात. प्राचीन काळातील ‘विषकन्या’ असो किंवा आधुनिक काळातील मीडिया मॅन्युप्युलेशन—खेळ तोच आहे. लेखकाची लेखणी इतकी धारदार आहे की, ते लिहितात, “इतिहास स्वतःला कधीही पुनरावृत्ती करत नाही, तर माणसे आपली जुनीच चूक पुन्हा करतात.” [sigh]

तुम्ही कधी विचार केला आहे का, की तुमच्या आजूबाजूला चाललेले राजकारण हे कोणाच्यातरी एका मोठ्या मास्टरप्लॅनचा भाग आहे? गंगasagar मिश्रा ज्या पद्धतीने एका सामान्य मुलीला पंतप्रधानपदापर्यंत पोहोचवतो, ते पाहून तुम्हाला अंगावर काटा येईल. नियती आणि डावपेच यांच्या या चक्रात कोण कोणाचा बळी घेईल? हे पुस्तक तुम्हाला सत्तेच्या काळोख्या कोपऱ्यात घेऊन जाते, जिथून परत येताना तुम्ही आधीसारखे उरणार नाही. नक्की वाचा.