आदु जीवितम (गोट डेज)

स्वप्नांच्या शोधात निघालेला माणूस जेव्हा वाळवंटातील गुलामीच्या विळख्यात सापडतो, तेव्हा त्याच्या अस्तित्वाचा शेवट होतो की खऱ्या संघर्षाची सुरुवात? हा प्रश्न आपल्यासमोर उभा करतो बेन्यामिन यांचा ‘Aadu Jeevitham (Goat Days)’. हे पुस्तक म्हणजे एका अशा माणसाची कथा आहे ज्याला स्वप्ने बघण्यासाठी परदेशात जाण्याची शिक्षा भोगावी लागली.

नजीब नावाचा एक तरुण केरळमधून सौदी अरेबियाला जातो. त्याला वाटते की कष्ट करून तो आपले आयुष्य बदलेल, पण वाळवंटाच्या अथांग पसरलेल्या एकाकीपणात तो एका क्रूर मालकाच्या तावडीत सापडतो. तिथे तो माणूस राहत नाही, तर तो बकऱ्यांसारखा जगतो. नजीबची ही कथा मानवी सहनशक्तीची सीमा तपासणारी आहे. या पुस्तकाचा मुख्य विचार इतकाच आहे की, नशिबाच्या खेळापेक्षा मानवी जिद्द ही कोणत्याही नरकातून बाहेर पडण्याचे एकमेव साधन असते.

लेखक बेन्यामिन यांनी अतिशय तटस्थ पण अस्वस्थ करणाऱ्या शैलीत हे मांडले आहे. नजीबच्या मुखातून ते लिहितात— “जेव्हा मी स्वतःला आरशात पाहिले, तेव्हा मला माणूस नाही, तर एक जनावरासारखा दिसणारा प्राणी दिसला.” [medium pause] हे वाक्य महत्त्वाचे आहे कारण ते त्या वेदनेला अधोरेखित करते, जिथे माणसाची अस्मिता पूर्णपणे पुसली जाते.

पुस्तकात काही ठळक दावे केले आहेत. पहिला, स्थलांतरित मजुरांना मिळणारी गुलामीची वागणूक, जी आजही अनेकदा दुर्लक्षित राहते. दुसरे, वाळवंटात माणसाच्या मानसिकतेवर होणारा परिणाम; नजीबच्या अनुभवावरून हे स्पष्ट होते की, एकाकीपण माणसाच्या बुद्धीला कसे वेड लावते. आणि तिसरे म्हणजे, निसर्गाच्या क्रूरतेपुढे मानवी आशा कशी जिवंत राहते. [short pause] काहींना असे वाटते की नजीबची ही कथा अतिरंजित आहे, पण बेन्यामिन यांनी ही कथा एका खऱ्या व्यक्तीच्या अनुभवावर आधारित असल्याचे सांगून वास्तव मांडले आहे.

नजीबचे ते अथांग वाळवंटातून झालेला जीवघेणा प्रवास, पाण्याची प्रत्येक थेंबासाठी दिलेली झुंज आणि स्वातंत्र्याची ती तीव्र ओढ आपल्याला अक्षरशः हादरवून सोडते. [long pause] तुम्ही कधी विचार केला आहे का, जेव्हा तुमच्याकडे फक्त मृत्यू आणि गुलामी हे दोनच पर्याय उरतात, तेव्हा तुम्ही काय निवडाल? नजीबने काय निवडले आणि तो या नरकातून बाहेर कसा पडला, हे जाणून घेण्यासाठी ‘Aadu Jeevitham (Goat Days)’ वाचायलाच हवे.