હિટ્ટિના હુંજા

‘Hittina Hunja’ એ માત્ર એક નાટક નથી, પરંતુ ભારતીય સમાજની જડતા સામેનો એક જીવંત વિદ્રોહ છે, જેણે પેઢીઓથી ચાલ્યા આવતા રૂઢિચુસ્ત વલણોને મૂળમાંથી હચમચાવી દીધા છે. ટી.પી. કૈલાસમનું આ સર્જન પરંપરા અને આધુનિકતા વચ્ચેના એવા સંઘર્ષને વાચા આપે છે, જે આજે પણ આપણા ઘરોમાં ગુંજે છે.

કલ્પના કરો, એક એવો ઓરડો જ્યાં કપૂરની સુગંધ પ્રસરેલી છે અને જૂની લાકડાની પેટીઓમાંથી ધૂળની મીઠી વાસ આવે છે. દીવાલ પર લટકતી તેલચિત્રોની છાયામાં વેંકટરાયા ગંભીર મુદ્રામાં બેઠા છે. [short pause] તેમની આંખોમાં વર્ષોનો ગર્વ છે, પણ સામે ઊભેલા તેમના પુત્ર સૂર્યનારાયણની આંખોમાં નવી દુનિયા જોવાની ચમક છે. વાત એક લગ્નની છે—પરંતુ હકીકતમાં તે બે વિચારધારાઓનું યુદ્ધ છે.

ત્યાં એક દ્રશ્ય છે જે ક્યારેય ભૂલી શકાતું નથી. જ્યારે વેંકટરાયા ગુસ્સામાં ગર્જે છે, “પરંપરા એ આપણા લોહીમાં છે!” ત્યારે કમલા શાંતિથી જવાબ આપે છે, “જે પરંપરા પ્રેમનો સ્વીકાર ન કરી શકે, તે પરંપરા જીવંત કેવી રીતે રહી શકે?” [medium pause] આ ક્ષણે વેંકટરાયાના મનમાં ચાલતું દ્વંદ્વ સ્પષ્ટ દેખાય છે; તેમને ડર છે કે જો તેઓ આ પરિવર્તનને સ્વીકારશે, તો તેઓ પોતાનું અસ્તિત્વ ગુમાવી દેશે.

કૈલાસમની કલમની ખાસિયત એ છે કે તેઓ વ્યંગમાં પણ કરુણા ભરે છે. [uhm] તેમની ભાષાની ધાર એવી છે કે તે સીધી હૃદય સુધી પહોંચે છે. તેઓ લખે છે, “માણસ માટીના કૂકડા જેવો છે, જેને સંજોગોના તડકામાં તપવું જ પડે છે.” આ નાટકનો મુખ્ય તર્ક એ છે કે સંવાદ વિના સામાજિક બદલાવ અશક્ય છે. તે આપણને સમજાવે છે કે સત્તા અને પરંપરા કરતાં માનવીય સંવેદનાઓનું મૂલ્ય અધિક છે.

[sigh] જ્યારે વેંકટરાયા અંતે નમે છે, ત્યારે તે તેમની હાર નથી, પણ તેમનો વિજય છે. શું જૂના સંસ્કારો અને નવા અરમાનો ક્યારેય એકસાથે રહી શકે? ‘Hittina Hunja’ ના પાનાઓ ખોલતા જ તમને સમજાશે કે જીવનના આ પ્રશ્નનો જવાબ તમારા પોતાનામાં જ છુપાયેલો છે. આ વાર્તા હજુ પણ અધૂરી છે, તેને સંપૂર્ણ વાંચવાની ઉત્કંઠા તમારામાં ચોક્કસ જાગશે.