સિયાલકોટ ગાથા

એક માણસ જે દુનિયા જીતવા માટે કાયદા તોડે છે અને બીજો જે કાયદો બનાવીને દુનિયાને નચાવે છે, છતાં બંનેની કિસ્મત એક જ કરુણ રક્તપાતથી બંધાયેલી છે. આ વિરોધાભાસ જ અશ્વિન સાંઘીની ‘The Sialkot Saga’ નો આત્મા છે. ૧૯૪૭ના ભાગલા વખતે સિયાલકોટથી આવેલી એક ‘મૃત્યુ ટ્રેન’માંથી બે અનાથ છોકરાઓ નીકળે છે—અરવિંદ બગડિયા અને અરબાઝ શેખ. એક કોર્પોરેટ કલકત્તાના શિખરે પહોંચે છે, તો બીજો મુંબઈના અંધકારમય અંડરવર્લ્ડનો બાદશાહ બને છે.

અશ્વિન સાંઘીનું લેખન એક અદભૂત કળા છે. તેઓ લખે છે, “સત્તા એ એક એવો નશો છે, જે મેળવ્યા પછી માણસને ભૂખ નથી લાગતી, બસ લોહી તરસ્યા રહેવાની આદત પડી જાય છે.” [short pause]

ત્યાં એક દ્રશ્ય છે જે ક્યારેય વિસરાતું નથી. વર્ષ ૨૦૦૮, મુંબઈનો તાજ હોટલ. હવામાં બંદૂકની ગોળીઓનો ગંધ અને કાચના ટુકડાઓ પર ચાલવાનો અવાજ ગુંજે છે. અરવિંદ અને અરબાઝ, જેઓ આખી જિંદગી એકબીજાના દુશ્મન રહ્યા, તે આજે મોતની છાયામાં સામસામે છે. અરબાઝના અવાજમાં એક પ્રકારની ઠંડી કરુણા છે, તે કહે છે, “આપણે બંનેએ આખી જિંદગી પૈસા પાછળ ભાગવામાં વિતાવી, પણ આજે આ ધુમાડામાં, આપણું ‘ધંધો’ શબ્દનું સામ્રાજ્ય ક્યાં છે?”

આ વાર્તાનો છુપો સંદેશ એ છે કે, માણસ ગમે તેટલી શક્તિ કે સંપત્તિ ભેગી કરી લે, અંતે તો તે ઈતિહાસની એક જૂની અને અગાધ શક્તિશાળી નિયતિના હાથનું રમકડું જ છે. અશ્વિન સાંઘી આપણને સમજાવે છે કે નૈતિકતા અને અનૈતિકતા વચ્ચેની રેખા ખૂબ જ પાતળી છે. અરવિંદનું આંતરિક મનોમંથન એ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે સફળતાની ટોચ પર પહોંચ્યા પછી પણ માણસ ખાલીપો જ અનુભવે છે.

આ પુસ્તક માત્ર એક સાગા નથી, પણ માનવ મહત્વાકાંક્ષાનો એક અરીસો છે. [sigh] શું બે કટ્ટર દુશ્મનો તેમના ભૂતકાળને ભૂલીને પોતાની જાતને માફ કરી શકશે? ‘The Sialkot Saga’ ના પાનાઓ તમને સત્ય અને ભ્રમની વચ્ચેની આ રોમાંચક સફર પર લઈ જશે, જ્યાં અંતે માત્ર શાંતિ જ શોધવાની બાકી રહે છે. તમે આ સફરનો હિસ્સો બનવા તૈયાર છો?