ભૂમિઉડે અવકાશિકલ (પૃથ્વીના વારસદારો)

જૂની હવેલીની ભીની દિવાલો પર ઉગતી લીલ અને અંદરના ઓરડામાં દાદીમાના જૂના કપડાંમાંથી આવતી ડામરની ગંધ. બપોરનો તડકો બારીમાંથી ત્રાંસી રેખાઓ બનીને ધૂળમાં રમે છે. ત્યારે જ અચાનક, વારસાગત જમીનના દસ્તાવેજોના કાગળો ફાડવાનો અવાજ આ શાંતિને ચીરી નાખે છે. આ દ્રશ્ય છે ‘Bhoomiyude Avakashikal’ નું. સારા જોસેફ આપણને ઉત્તર કેરળના એક એવા ઘરમાં લઈ જાય છે, જ્યાં પ્રેમ કરતા વધુ કિંમત જમીનના ટુકડાઓની છે.

ત્યાં એક દ્રશ્ય છે જે હું ક્યારેય ભૂલી શકતી નથી. ઘરની મુખ્ય સ્ત્રી, જેની સત્તા એક જમાનામાં અચળ હતી, તે તેની પૌત્રીની આંખોમાં જુએ છે. પૌત્રી કહે છે, “આ જમીન હવે કોઈની મિલકત નથી, એ તો ધરતી છે, જે આપણને જીવવા માટે જગ્યા આપે છે.” દાદી જવાબ આપે છે, “તારી આધુનિક વાતોમાં પેટ નથી ભરાતું, દીકરી. માલિકી વગર આ દુનિયામાં તારું કોઈ અસ્તિત્વ નથી.” [short pause]

આ સંવાદમાં જ આખી વાર્તાનું હાર્દ છુપાયેલું છે. અંદરખાને, આ પાત્રો ડરેલા છે. તેમને ડર છે કે જો જમીન હાથમાંથી ગઈ, તો તેમની ઓળખ પણ ભૂંસાઈ જશે. પરંતુ સારા જોસેફ બતાવે છે કે જ્યારે બધું જ છીનવાઈ જાય છે, ત્યારે જ સ્ત્રીઓ ખરેખર સ્વતંત્ર બને છે. [sigh]

આ પુસ્તકનો ગુપ્ત સંદેશ એ છે કે સત્તા અને માલિકીના પિતૃસત્તાક બંધનો અંતે વિનાશ જ લાવે છે, પરંતુ સ્ત્રીઓની સ્થિતિસ્થાપકતા – તેમની ફરીથી ઊભા થવાની શક્તિ – જ પૃથ્વીની ખરી વારસદાર છે. સારા જોસેફની ભાષા અદભૂત છે. તેઓ લખે છે: “ઘર માત્ર પથ્થરોની દીવાલ નથી, પણ સંબંધોનું એવું ગૂંચળું છે જેને છોડતા લોહી નીકળે છે.”

આ એક એવી સફર છે જે તમને અંદરથી હચમચાવી દેશે. જ્યારે છેલ્લે ઘર ખાલી થાય છે અને સ્ત્રીઓ એક નવી રાહ પર નીકળે છે, ત્યારે આપણને સમજાય છે કે વાસ્તવિકતા શું છે. શું તેઓ ખરેખર મુક્ત છે? [medium pause]

‘Bhoomiyude Avakashikal’ વાંચતા પહેલા તૈયાર રહેજો, કારણ કે આ પુસ્તક તમારી અંદરની ઘણી માન્યતાઓને તોડી નાખશે. શું તમે તૈયાર છો આ સફર માટે?