ગ્રહણ

મંજૂના મનમાં એક જ સવાલ છે: શું સૂર્યગ્રહણ સમયે આકાશમાં અંધારું થાય ત્યારે ધરતી પરના માણસોના હૃદયમાં રહેલો અંધકાર પણ બહાર આવે છે? તે એક એવો કિશોર છે જે પોતાની બ્રાહ્મણ અટક અને તેના કડક નિયમોની વચ્ચે ફસાયેલો છે, જ્યાં એક તરફ ગ્રહણ ટાણે પૂજા-પાઠના ઠાઠ છે, તો બીજી તરફ નજીકના ખેતરમાં એક દલિત સ્ત્રી એકલી વેદનામાં તરફડી રહી છે. યુ.આર. અનંતમૂર્તિની ‘Grahana’ માત્ર એક વાર્તા નથી, પણ માનવતાના દંભ પરનો સીધો ઘા છે. [medium pause]

ત્યાં એક દ્રશ્ય છે જે ક્યારેય ભુલાતું નથી. ગામના ચોરે બેઠેલા વૃદ્ધ વેંકપ્પા પોતાની સત્તા અને પરંપરાને વળગી રહેવા મથે છે. તેમનો અવાજ ધ્રૂજે છે, પણ આંખોમાં હજુ પણ તે જૂની જડતા છે. સામે ઉભેલો યુવાન તેમની સામે પ્રશ્નો કરે છે ત્યારે વેંકપ્પા કહે છે, “શું તને લાગે છે કે આ જડબેસલાક પરંપરાઓ તોડીને તું સ્વતંત્ર થઈ જઈશ?” યુવાન જવાબ આપે છે, “પરંપરા જીવવા માટે હોય છે, વેંકપ્પા, મને મારી નાખવા માટે નહીં.” [short pause]

અનંતમૂર્તિનું લેખનકળાનું કૌશલ્ય અહીં અદભૂત છે. તેઓ એક વાક્યમાં આખી દુનિયા સમાવી લે છે: “આપણો ભૂતકાળ એક એવું ગ્રહણ છે જેણે આપણા વર્તમાનને કાયમ માટે ધૂંધળો કરી દીધો છે.” [sigh] લેખક અહીં એક એવી સામાજિક ગૂંચ ઉકેલે છે જ્યાં પ્રેમ, સત્તા અને અંધશ્રદ્ધા એકબીજા સાથે વણાયેલા છે. તેઓ બતાવે છે કે કેવી રીતે એક આદર્શ સમાજનું સ્વપ્ન જોતા લોકો પોતે જ પોતાની જાળમાં ફસાઈ જાય છે.

આ ‘Grahana’ એ સમજાવે છે કે આપણે બધા ક્યાંક ને ક્યાંક ગ્રહણનો શિકાર છીએ. જ્યારે જ્ઞાનનો સૂર્ય ઢંકાય છે, ત્યારે માણસ પોતાની માનવતા ગુમાવી બેસે છે. શું મંજૂ આ બંધનો તોડી શકશે? કે પછી તે પણ પરંપરાના આ અંધકારમાં ખોવાઈ જશે? આ સવાલનો જવાબ શોધવા માટે તમારે આ પુસ્તકના પાનાઓમાં ઉતરવું જ પડશે. આ એક એવી સફર છે જે તમારા વિચારોને ઝંઝોળી નાખશે અને તમને અંદરથી બદલી દેશે. [long pause]