કરવાલો

માણસ જ્યારે જ્ઞાનના શિખરે પહોંચવાનો પ્રયત્ન કરે છે, ત્યારે તેને સૌથી વધુ આશ્ચર્ય એક નાનકડા, અદ્રશ્ય જીવના અસ્તિત્વમાં જોવા મળે છે. ‘Karvalo’ એ વાર્તા છે કે જે એક તરફ વિજ્ઞાનની અટલ તર્કશક્તિને મૂર્ત કરે છે, તો બીજી તરફ પ્રકૃતિના એવા રહસ્યોને વણખેડ્યા છે, જે વિજ્ઞાનની તમામ વ્યાખ્યાઓને ખોટી પાડે છે.

કે.પી. પૂર્ણચંદ્ર તેજસ્વીએ આ નવલકથામાં મલનાડના ગાઢ જંગલોની એવી છબી ઊભી કરી છે કે જાણે તમે પોતે ત્યાં ઊભા હોવ. ચારેબાજુ ભેજવાળી માટીની સુગંધ, પાંદડાં પરથી ટપકતા ઝાકળના ટીપાં અને દૂર ક્યાંક સંભળાતો પક્ષીઓનો કલરવ. કર્વાલો એક એવું પાત્ર છે જે પોતાની અનોખી વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિથી જંગલને જુએ છે. [medium pause]

એક દ્રશ્ય જે આજે પણ સ્મૃતિમાં તાજું છે: કર્વાલો અને વાર્તાકાર એક ઝરણા પાસે ઉભા છે. આજુબાજુનું વાતાવરણ એકદમ શાંત છે, જાણે સમય થંભી ગયો હોય. અચાનક કર્વાલોનો અવાજ ગુંજે છે, “શું તું તે જોઈ શકે છે? તે માત્ર એક સરકતું છીપલું નથી, એ આદિકાળનું રહસ્ય છે!” વાર્તાકાર વિસ્મય સાથે પૂછે છે, “શું ખરેખર તે ઉડી શકે છે?” કર્વાલો ઉત્સાહમાં કહે છે, “કુદરત પાસે એટલું બધું છે કે આપણી આંખો તેને જોઈ શકવા માટે પણ તૈયાર નથી.”

અહીં તેજસ્વીનું લેખન કળા તેની પરાકાષ્ઠાએ છે. તેમનું વાક્ય છે, “જંગલ માત્ર વૃક્ષોનો સમૂહ નથી, તે એક જીવંત ઈતિહાસ છે.” આ નવલકથાનો મુખ્ય સૂર એ છે કે માનવી જ્યારે પ્રકૃતિને જીતવાની કોશિશ છોડીને, તેને સમજવાની કોશિશ કરે છે, ત્યારે જ તેને ખરા અર્થમાં જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે. કર્વાલોનું પાત્ર આપણને શીખવે છે કે વિજ્ઞાન અને અંધશ્રદ્ધા વચ્ચેની પાતળી રેખા ક્યારેક કુતૂહલની જીતમાં ઓગળી જાય છે.

[long pause]

શું તે ઉડતી ગરોળી ખરેખર અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે પછી તે માત્ર કર્વાલોના પાગલપણાની કલ્પના છે? જે રહસ્યના ઉકેલ માટે બે મિત્રો જંગલના કણ-કણને છાની રહ્યા છે, તેનો અંત શું આવશે? આ પુસ્તક તમને માત્ર એક પ્રવાસ પર નથી લઈ જતું, પરંતુ પ્રકૃતિ સાથેના તમારા પોતાના સંબંધને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરવા મજબૂર કરે છે. આ એક એવી સફર છે જે વાંચવી જ જોઈએ.