ઇક્ષ્વાકુના વંશજ

જે રાજાને પ્રજાના રક્ષણ માટે કાયદા ઘડવા હતા, તેને જ અંતે કાયદાના પાલન ખાતર પોતાનું સર્વસ્વ ત્યાગવું પડે છે. આ એક એવા નાયકની ગાથા છે જેની જીત પાછળ તેની સૌથી મોટી હાર છુપાયેલી છે.

અમિષ ત્રિપાઠી રચિત Scion of Ikshvaku એ માત્ર એક પૌરાણિક કથા નથી, પરંતુ એક રાજકીય દાવપેચ અને માનવીય સંઘર્ષનું જીવંત ચિત્રણ છે. અયોધ્યાના દરબારમાં ઘીના દીવાઓ ઝાંખા પ્રકાશમાં સળગી રહ્યા છે, હવામાં ચંદનની સુગંધ અને રાજકીય અસ્થિરતાનો ભાર છે. રાજકુમાર રામ, જેમને પિતા દશરથ ‘અશુભ’ માને છે, તેઓ એકલતામાં પણ અટલ રહે છે. અમિષ લખે છે, “કાયદો એ સમાજનો આત્મા છે, અને જે વ્યક્તિ તે આત્માને સાચવે છે, તે જ સાચો નેતા છે.”

આ વાર્તામાં એક દ્રશ્ય છે જે કાયદા અને ધર્મ વચ્ચેના સંઘર્ષને ચીરી નાખે છે. રામ અને તેમના ભાઈ ભરત વચ્ચેનો સંવાદ જુઓ. જ્યારે એક ગુનેગારને માત્ર તેની ઉંમરના કારણે કાયદાકીય છૂટ મળે છે, ત્યારે રામ મુંઝાય છે. રામ કહે છે, “ભરત, કાયદો બધા માટે એકસમાન હોવો જોઈએ, ભલે તે વ્યક્તિગત રીતે આપણને કેટલો પણ દુખદાયક લાગે.” ભરતનો તીક્ષ્ણ જવાબ આવે છે, “ન્યાય કાયદાના પાનાઓમાં નહીં, પણ પીડિતના આંસુઓમાં શોધવો જોઈએ.”

આ પુસ્તકનો મુખ્ય તર્ક એ છે કે શું શાસન એ કાયદાની કઠોરતા છે કે કરુણાનું વહેણ? રામનું વ્યક્તિત્વ એક એવા લોખંડી માણસ જેવું છે જે પોતાની અંદર રહેલા ડરને પોતાની ફરજ નીચે દબાવી દે છે. તેમને ડર છે કે જો તેઓ નિયમ તોડશે, તો અયોધ્યાની સભ્યતા તૂટી જશે.

અમિષ ત્રિપાઠીની લેખન શૈલીની ખૂબી એ છે કે તેઓ પ્રાચીન વાર્તાને આધુનિક રાજનીતિના કાચ પર મૂકે છે. રામનું વનવાસ જવું એ માત્ર પિતાનું વચન પાળવું નથી, પણ સત્તાના મદમાં અંધ થયેલી વ્યવસ્થા સામેનો તેમનો મૌન બળવો છે. [sigh]

આ પુસ્તક વાંચતી વખતે અનુભવાશે કે તમે માત્ર એક રાજા વિશે નથી વાંચી રહ્યા, પરંતુ એક એવા માણસ વિશે વાંચી રહ્યા છો જે આખા ભારતનું ભવિષ્ય બદલવા માટે પોતાનું સર્વસ્વ હોમી દેવા તૈયાર છે. શું રામ કાયદાના રક્ષક તરીકે ટકી શકશે કે પછી આ વ્યવસ્થા જ તેમને તોડી નાખશે? આ સવાલનો જવાબ શોધવા માટે આ સફર શરૂ કરવી જ રહી.