મૃત્યુંજય

ભારતીય સાહિત્યના આકાશમાં ‘મૃત્યુંજય’ એ માત્ર એક નવલકથા નથી, પણ એ મહાભારતના એવા અવાજનું પુનરુત્થાન છે જેને સદીઓ સુધી અન્યાય અને અંધકારમાં ધકેલી દેવામાં આવ્યો હતો. શિવાજી સાવંતની આ અજોડ કૃતિએ કર્ણના પાત્રને એક સામાન્ય યોદ્ધામાંથી ઉઠાવીને માનવીય સંઘર્ષના સર્વોચ્ચ શિખર પર સ્થાપિત કરી દીધું છે.

કુરુક્ષેત્રનું મેદાન છે. લોહીની ભીની ગંધ હવામાં પ્રસરેલી છે અને આકાશમાં સૂર્ય પોતાની આખી તાકાત સાથે તપી રહ્યો છે. કર્ણ પોતાના રથના પૈડાને કાદવમાંથી બહાર કાઢવા માટે મથી રહ્યો છે. તેના કપાળ પર પરસેવાના ટીપાં ચમકે છે, જે આ સૂર્યના કિરણો નીચે હીરા જેવા લાગે છે. તે જાણે છે કે કાળ તેના દ્વારે ઉભો છે, છતાં તેના હોઠ પર એક અજીબ શાંતિ છે.

મને એ સંવાદ હંમેશા યાદ આવે છે જ્યારે શ્રીકૃષ્ણ તેને પાંડવ પક્ષમાં આવવા સમજાવે છે. કર્ણની આંખોમાં તે ક્ષણે જે તેજ હતું, તે કોઈ વિજયી રાજાનું નહોતું, પણ એક સત્યનિષ્ઠ પુરુષનું હતું. કર્ણ કહે છે, “કૃષ્ણ, જે મિત્રતાએ મને અંધારામાંથી બહાર કાઢીને સન્માન આપ્યું, તેને હું સત્તાના લોભમાં કેવી રીતે છોડી શકું?” આ શબ્દોમાં તેનો ગર્વ નથી, પણ તેની અટલ વફાદારીનો પડઘો છે.

પોતાના મનમાં તે વિચારે છે, “હું કોણ છું? એક સૂતપુત્ર કે દેવપુત્ર? આ જગત મને કઈ નજરે જુએ છે, તે મહત્વનું નથી; મહત્વનું એ છે કે મારા અંતરાત્માએ મને શું માન્યો છે.”

આ પુસ્તકનો મૂળ સૂર એ છે કે ભાગ્ય ભલે ગમે તેટલા કાંટા વેરે, પણ માણસનું ચરિત્ર અને તેની નિષ્ઠા જ તેને સાચો ‘મૃત્યુંજય’ બનાવે છે. શિવાજી સાવંતની ભાષા એટલી ધારદાર છે કે તે સીધી હૃદયને ચીરી નાખે છે. તેઓ લખે છે, “કર્ણ એટલે અંધકારમાં સળગતો એ દીવો, જેણે ક્યારેય પોતાનું તેજ બીજાના આધાર પર નથી જીવ્યું.”

શું કર્ણનું બલિદાન ખરેખર નિષ્ફળ ગયું? કે પછી તે પોતાની હારમાં પણ જીતી ગયો? આ પ્રશ્નોના ઉત્તર મેળવવા માટે તમારે આ સફરમાં મારી સાથે જોડાવું જ પડશે. આ માત્ર વાર્તા નથી, પણ એક જીવનદર્શન છે. આ પુસ્તક તમારી અંદરના કર્ણને જગાડશે. શું તમે તૈયાર છો?