ટીન પૈશાચા તમાશા

અજંપો. એ સતત ધબકતો અજંપો જે આપણને અરીસા સામે ઊભા રાખે છે અને કહે છે કે જે તું જુએ છે, તે તું પોતે જ છે. વિજય તેંડુલકરનું ‘Teen Paishacha Tamasha’ વાંચતી વખતે મનમાં જે ઉકળાટ થાય છે, તે આજના સમાજની નગ્ન વાસ્તવિકતાનો અહેવાલ છે.

શહેરની ગલીઓમાં ગંદકી અને ચળકાટ વચ્ચે એક ભવ્ય લગ્નનો મંડપ સજાયો છે. હવામાં બળતા તેલ અને સડેલા કચરાની દુર્ગંધ ભળેલી છે, પણ મંડપની રોશની એટલી તીવ્ર છે કે આંખો અંજાઈ જાય છે. આ માહોલમાં ગણેશલાલ અને સતીશ જેવા ગુનેગારો પોલીસ સાથે હાથ મિલાવીને જે સોદાબાજી કરે છે, તે જોઈને રૂંવાડા ઉભા થઈ જાય છે. સતીશ જેલમાં છે અને જેલની લોખંડી સળિયાની પાછળથી તે વિચારે છે કે તેનું ભાગ્ય તો સત્તાની દોરીઓથી બંધાયેલું છે. [short pause]

મને યાદ છે એ દ્રશ્ય, જ્યાં સતીશ અને સત્તાના દલાલો વચ્ચેનો સંવાદ આખી વ્યવસ્થાની પોકળતા છતી કરી દે છે. સતીશ પૂછે છે, “ગુનો કોણ કરે છે, જે હાથમાં પિસ્તોલ રાખે છે કે જે કાયદાના કાગળ પર સહી કરે છે?” જવાબમાં સામે પક્ષે માત્ર એક ઠંડી, ક્રૂર સ્મિત મળે છે. [medium pause] આ જ તો તેંડુલકરની લેખનીની તાકાત છે. તેઓ કોઈની પરવા કર્યા વગર સીધા ઘા કરે છે. તેમનું એક વાક્ય આખી વ્યવસ્થાને ચીરી નાખે છે: “જે માણસ પાયમાલ છે, તેની પાસે પ્રમાણિકતા સિવાય બીજું કંઈ જ નથી, કારણ કે પાપ કરવા માટે પણ મૂડીની જરૂર પડે છે.”

‘Teen Paishacha Tamasha’ માત્ર એક નાટક નથી, પણ એ ચીસ છે જે ભ્રષ્ટ વ્યવસ્થાના ગળામાં ફસાયેલી છે. [sigh] આ કૃતિ એ વાત પર ભાર મૂકે છે કે નૈતિકતા અને સત્તા ક્યારેય એક થાળીમાં જમી શકતા નથી. [long pause] શું આ અંધકારમાંથી ક્યારેય બહાર નીકળાશે? કે પછી આપણે બધા માત્ર આ તમાશાના પ્રેક્ષકો બનીને રહી જઈશું? અંત સુધી પહોંચતા તમને થશે કે આ સવાલનો જવાબ તમારી અંદર જ છુપાયેલો છે. આ પુસ્તક તમને હચમચાવી નાખશે, તમને બદલી નાખશે.