કાલમ (સમય)

આપણું આખું જીવન એવા ભૂતકાળને પકડવામાં નીકળી જાય છે જે ક્યારેય પાછો આવતો નથી, છતાં આપણે આશા રાખીએ છીએ કે તે વર્તમાનમાં જીવતો રહેશે. આ વિરોધાભાસ જ માનવ અસ્તિત્વનું સૌથી મોટું સત્ય છે. એમ. ટી. વાસુદેવન નાયરની અમર કૃતિ “Kaalam” આ જ સત્યની આરપાર જોતી એક મર્મસ્પર્શી યાત્રા છે.

સેથુ જ્યારે પોતાના પુરાણા, ખંડેર બની ગયેલા પૈતૃક ઘરમાં પાછો ફરે છે, ત્યારે તે ફક્ત દીવાલોને નથી જોતો, પણ પોતાના વિખરાયેલા સપનાઓને જુએ છે. જૂના લાકડાની ભીની ગંધ, હવામાં તરતા ધૂળના રજકણો અને બારીમાંથી આવતો ઝાંખો પ્રકાશ જાણે સમયના થર ઉકેલી રહ્યા હોય તેમ લાગે છે. [short pause]

મને એ સંવાદ હંમેશા યાદ રહે છે જ્યારે સેથુ પોતાની જવાનીની ભૂલોનો સામનો કરે છે. એક તરફ તેની જવાબદારીઓનું ભારણ છે અને બીજી તરફ તેની અધૂરી પ્રેમકહાણીનું દર્દ. તે પોતાની જાતને પૂછે છે, “શું મેં આ જીવન જીવ્યું છે કે માત્ર પસાર કર્યું છે?” [sigh]

લેખક એમ. ટી. વાસુદેવન નાયરની કળા એવી છે કે તેઓ એક સાધારણ માણસના આંતરિક સંઘર્ષને સમગ્ર સામાજિક બદલાવ સાથે જોડી દે છે. તેઓ લખે છે, “કાળ એક વહેતી નદી છે, જેમાં દરેક તરંગ પોતાની સાથે જૂની યાદોની માટી લઈને જાય છે.” આ વાક્યમાં જ આખું પુસ્તક સમાઈ જાય છે. આ કૃતિ સાબિત કરે છે કે આપણી વ્યક્તિગત પીડા એ માત્ર આપણી નથી, પરંતુ તે બદલાતા સમાજની સંવેદનાઓનું પ્રતિબિંબ છે. [medium pause]

“Kaalam” એક નિષ્કર્ષ પર લાવે છે કે મૃત્યુ એ કોઈ દુર્ઘટના નથી, પણ એક કુદરતી અને શાંત અંત છે. સેથુની આ યાત્રા આપણને પણ આપણા ભૂતકાળ સાથે સમાધાન કરવાનું શીખવે છે. જ્યારે અંતિમ પૃષ્ઠ પલટાય છે, ત્યારે મનમાં એક જ પ્રશ્ન રહે છે — શું આપણે પણ સમયની આ વહેતી નદીમાં કંઈક કાયમી શોધી શકીશું? આ પુસ્તક વાંચ્યા પછી તમે પહેલા જેવા નહીં રહો. તે તમને અંદરથી હલાવી દેશે અને તમારી અસ્તિત્વની વ્યાખ્યા બદલી નાખશે.