द सेवन हैबिट्स ऑफ हाईली इफेक्टिव्ह पीपल

स्टीफन आर. कोवे यांनी लिहिलेल्या “The Seven Habits of Highly Effective People” या पुस्तकाबद्दल एक रंजक गोष्ट अशी आहे की, हे पुस्तक लिहिण्यापूर्वी कोवे यांनी अमेरिकेतील गेल्या २०० वर्षांच्या यशाच्या साहित्याचा अभ्यास केला होता. त्यांना असे लक्षात आले की, सुरुवातीच्या काळात ‘चारित्र्यावर’ भर दिला जात असे, तर नंतरच्या काळात केवळ ‘व्यक्तीमत्त्वाच्या तंत्रांवर’ भर दिला जाऊ लागला.

हे पुस्तक एका साध्या तत्त्वावर आधारलेले आहे: “यशस्वी होण्यासाठी तुमच्या आतून बाहेरच्या दिशेने (Inside-Out) बदल घडवणे आवश्यक आहे.” बारा वर्षांच्या मुलाला सांगायचे तर, तुम्ही बाहेरून कसे दिसता यापेक्षा तुम्ही आतून कसे आहात, हे महत्त्वाचे आहे.

कोवे म्हणतात की, शाश्वत यश हे ‘तंत्रांनी’ नाही तर ‘तत्त्वांनी’ मिळते. लेखक एका महत्त्वाच्या संकल्पनेवर भर देतात: “सर्व गोष्टींची निर्मिती दोनदा होते—आधी मनात आणि मग प्रत्यक्षात.” जेव्हा ते म्हणतात, “सक्रिय व्हा” (Be Proactive), तेव्हा त्यांचा अर्थ असा असतो की, परिस्थिती कशीही असली तरी तिला कसा प्रतिसाद द्यायचा, हे आपल्या हातात असते. [short pause]

काही टीकाकार असा युक्तिवाद करतात की, ही तत्त्वे खूपच आदर्शवादी आहेत. त्यावर कोवे यांचे उत्तर असे की, ही तत्त्वे म्हणजे निसर्गाच्या नियमांसारखी आहेत—जशी गुरुत्वाकर्षण शक्ती, तशीच ही मानवी स्वभावाची मूल्ये आहेत. ते जगभरातील हजारो प्रकरणांच्या अभ्यासातून सिद्ध करतात की, ‘पॅराडाइम’ किंवा जगाकडे बघण्याचा दृष्टिकोन बदलला की, आयुष्य बदलते.

पुस्तकात कोवे ‘पिग आणि गोस’ (हंस आणि सोनेरी अंडी) यांचे उदाहरण देतात. जर तुम्ही फक्त अंडी मिळवण्यासाठी हंसाला मारले, तर भविष्यातील प्रगती थांबते. म्हणजेच, निकालापेक्षा (P) ती क्षमता (PC) टिकवणे अधिक गरजेचे आहे.

हे पुस्तक केवळ यशाचा मार्ग दाखवत नाही, तर ते एका अर्थपूर्ण आयुष्याची बांधणी कसे करावी, हे शिकवते. आयुष्यात तुमची ध्येये काय आहेत आणि ती गाठण्यासाठी तुम्ही आतून किती तयार आहात, याचे हे एक शाश्वत मार्गदर्शक आहे. जर तुम्हाला तुमच्या आयुष्याची सूत्रे स्वतःच्या हातात घ्यायची असतील, तर “The Seven Habits of Highly Effective People” हे तुमच्या संग्रही असायलाच हवे. [sigh] ते वाचणे म्हणजे स्वतःच्याच आतल्या शक्तीचा शोध घेणे आहे.