ആനന്ദമഠം

മഹേന്ദ്രൻ. വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് ഉണങ്ങിപ്പോയ ഒരു മനുഷ്യൻ. തന്റെ പ്രിയതമയായ കല്യാണിയെയും കുഞ്ഞിനെയും സുരക്ഷിതമായി ഒരിടത്ത് എത്തിക്കാൻ പാടുപെടുന്ന ഒരു ഭർത്താവ്. ആ കാട്ടിലെ ഇരുട്ടിൽ, വന്യമൃഗങ്ങളുടെ ശബ്ദങ്ങൾക്കിടയിൽ, അയാൾ അനുഭവിക്കുന്ന ഭയം ഓരോ വായനക്കാരന്റെയും ഉള്ളിൽ തറയ്ക്കും. ശവങ്ങൾക്കിടയിലൂടെയുള്ള ആ യാത്രയിൽ, ഒടുവിൽ അയാൾ കണ്ടുമുട്ടുന്നത് സന്യാസിമാരുടെ ഒരു സംഘത്തെയാണ്. അരാജകത്വത്തിന്റെ നടുവിൽ, അവർ ഒരേ സ്വരത്തിൽ പാടുന്നു; ‘വന്ദേ മാതരം’.

ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചാറ്റർജിയുടെ ‘Anandamath’ കേവലം ഒരു ചരിത്ര നോവലല്ല; അത് ഒരു ജനതയുടെ ആത്മാവിനെ ഉണർത്തിയ അഗ്നിയാണ്. സന്യാസിമാർ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരെ നടത്തുന്ന പോരാട്ടമാണ് ഇതിന്റെ പശ്ചാത്തലം. എന്നാൽ, ഈ നോവലിന്റെ യഥാർത്ഥ സൗന്ദര്യം അതിന്റെ ആഴമേറിയ ദാർശനികതയിലാണ്. [medium pause]

മറക്കാനാവാത്ത ഒരു സംഭാഷണമുണ്ട് ഇതിൽ. നായകൻ സത്യനന്ദയും അയാളുടെ ശിഷ്യൻ ഭവാനന്ദയും തമ്മിലുള്ളത്. ഭവാനന്ദ ചോദിക്കുന്നു, “എന്തിനാണ് നമ്മൾ ഈ പോരാട്ടം നടത്തുന്നത്?” അതിന് സത്യനന്ദ നൽകുന്ന മറുപടി, മാതൃഭൂമി വെറുമൊരു മണ്ണല്ല, മറിച്ച് സാക്ഷാൽ ഈശ്വരിയാണെന്ന തിരിച്ചറിവാണ്. അവരുടെ ഉള്ളിലെ ആഗ്രഹം അധിനിവേശത്തെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യുക എന്നത് മാത്രമല്ല, മറിച്ച് മരിച്ചുപോയ ഒരു സംസ്‌കാരത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുക കൂടിയാണ്.

ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചാറ്റർജിയുടെ ഭാഷാശൈലി അതിശയിപ്പിക്കുന്നതാണ്. വരികളിൽ നിറയുന്ന വീരരസവും അതേസമയം പ്രകൃതിയോടുള്ള ആദരവും ഒരേസമയം വായനക്കാരെ വിസ്മയിപ്പിക്കുന്നു. “മാതൃഭൂമിയാണ് ഏറ്റവും വലിയ ദൈവം” എന്ന ആശയത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം ഒരു കാലഘട്ടത്തെയാകെ പ്രചോദിപ്പിച്ചു. [short pause]

ഈ കഥ മുന്നോട്ട് വെക്കുന്ന വലിയ സത്യം ഇതാണ്: ആയുധം കൊണ്ടുള്ള പോരാട്ടത്തേക്കാൾ വലുതാണ് ഒരു ജനതയുടെ ആത്മബോധം. കേവലം ഒരു യുദ്ധകഥയല്ല, സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ദാഹവും സ്വയം പര്യാപ്തതയിലേക്കുള്ള വളർച്ചയുമാണ് ‘Anandamath’.

[sigh] കഥയുടെ അവസാനം നമ്മളെ മറ്റൊരു ലോകത്തേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഒരുപക്ഷേ, ആയുധം വെച്ചെറിഞ്ഞ് അറിവിലേക്കും വികസനത്തിലേക്കും വഴിമാറുന്ന ആ വലിയ തിരിച്ചറിവ് നമ്മളെ ഇപ്പോഴും അസ്വസ്ഥരാക്കുന്നു. രാജ്യം എന്നാൽ എന്താണ്? അതിനുവേണ്ടി എത്രത്തോളം ത്യജിക്കാൻ നമ്മൾ തയ്യാറാണ്? അവസാന പേജുവരെ വായനക്കാരനെ പിടിച്ചിരുത്തുന്ന, ഒരു മഹാകാവ്യത്തിന്റെ തീവ്രതയുള്ള ഈ സാർ കേട്ടുതീരുമ്പോൾ, നിങ്ങൾക്കും തോന്നും—ഇനിയും വായിക്കാൻ ബാക്കിയുണ്ടെന്ന്.