आवरण

‘आवरण’ हे पुस्तक प्रकाशित होताच कर्नाटकात जेवढा गदारोळ झाला, तेवढा त्या काळातील इतर कोणत्याही साहित्याभोवती झाला नव्हता; किंबहुना, हे पुस्तक लिहिताना लेखकाला प्रत्यक्ष जिवंत धमक्या मिळाल्या होत्या, हे फार कमी लोकांना ठाऊक आहे.

एस. एल. भैरप्पा यांनी लिहिलेली ‘आवरण’ ही कादंबरी म्हणजे इतिहासाच्या धुलिकणांखाली दडलेल्या सत्याचा शोध घेणारा एक प्रक्षोभक प्रवास आहे. कथेची नायिका लक्ष्मी, एक प्रगल्भ आणि आधुनिक विचारांची संशोधक. एक दिवस जुन्या कागदपत्रांच्या ढिगाऱ्यात तिला एक हस्तलिखित सापडते, जे तिचे संपूर्ण आयुष्य बदलून टाकते.

[medium pause]

एका प्रसंगात, लक्ष्मी तिच्या अभ्यासाच्या खोलीत बसलेली आहे. खिडकीतून येणारा पिवळसर प्रकाश जुन्या कागदांवर पडतोय. खोलीत एका विशिष्ट जुनाट कागदाचा आणि शाईचा उग्र वास दरवळतोय. ती जेव्हा त्या हस्तलिखितातील मंदिराच्या विध्वंसाचे आणि तेथील रक्षणकर्त्यांच्या बलिदानाचे वर्णन वाचते, तेव्हा तिच्या हातांना थरकाप सुटतो. तिथे एक संवाद आहे जो मनावर कोरला जातो. तिचा पती, जो प्रस्थापित विचारसरणीचा पुरस्कर्ता आहे, तिला विचारतो, “इतिहासातील त्या जखमा पुन्हा उकरून तुला काय मिळणार आहे?” त्यावर लक्ष्मी ठामपणे उत्तर देते, “ज्या जखमा भरल्याच नाहीत, त्या केवळ झाकल्या आहेत. त्यावरचा हा आवरण काढल्याशिवाय समाजाला खऱ्या अर्थाने सुजाण होता येणार नाही.” [short pause]

तिच्या मनात चाललेला संघर्ष केवळ ऐतिहासिक नसून तो अस्मितेचा आहे. भैरप्पा यांची लेखणी अत्यंत धारदार आहे. ते लिहितात, “इतिहास हा केवळ तारखांचा संग्रह नसून तो सामूहिक स्मृतीचा एक जिवंत आरसा असतो.” हे पुस्तक केवळ एका मंदिराचा इतिहास नाही, तर ती मानवी स्वभावातील सोयीस्कर विस्मृती आणि सत्तेच्या खेळात इतिहासाचे कसे विकृतीकरण केले जाते, याचा एक आरसा आहे.

[long pause]