गृहभंग

स्वयंपाकघरातील धुराच्या वासाने भरलेली ती जुनी खोली. जमिनीवर पसरलेला तो निळा प्रकाश हळूहळू फिका पडतोय आणि गोरीच्या डोळ्यांत साचलेले पाणी अधिकच गडद होत चालले आहे. तिचे हात थरथरताहेत, पण तिचे मन एका अथांग शांततेचा शोध घेत आहे. कुटुंबाच्या भिंती आतून तडा जात आहेत आणि त्या तड्यांमधून वाहणारा वारा केवळ भीतीच नाही, तर अनपेक्षित स्वातंत्र्याची जाणीवही करून देत आहे. हे दृश्य आहे ‘Gruhabhanga’ मधील, जे एका कुटुंबाच्या विघटनाची नाही, तर एका स्त्रीच्या अस्तित्वाच्या संघर्षाची कथा मांडते.

एम. के. इंदिरा यांनी रेखाटलेली ही कथा म्हणजे एका काळाचे हुबेहूब चित्रण आहे. तिथे सासू-सुनेची भांडणे नाहीत, तर दोन पिढ्यांमधील विचारांची आणि मूल्यांची भीषण टक्कर आहे. गोरी, जिची जिद्द एखाद्या पर्वतासारखी अढळ आहे, ती जेव्हा आपल्या नशिबाशी झुंजते, तेव्हा वाचक केवळ पाहत राहत नाही, तर तो स्वतःला त्या परिस्थितीच्या मध्यभागी अनुभवतो. एका दृश्यात गोरी विचारते, “माझं अस्तित्व काय फक्त घराच्या भिंतींतच मर्यादित आहे का?” आणि समोरून मिळणारे उत्तर केवळ शांतता असते. ही शांतता एखाद्या ओरडण्यापेक्षाही अधिक वेदनादायी आहे.

[medium pause]

एम. के. इंदिरा यांच्या लेखणीचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांनी पात्रांच्या भावनांचे केलेले सूक्ष्म विश्लेषण. लेखिका लिहितात, “दुःख हे ओझं नाही, तर ते आत्म्याला आकार देणारं एक साधन आहे.” ही वाक्ये साधी वाटली तरी ती मानवी स्वभावाच्या खोलवर जाणाऱ्या आहेत. ‘Gruhabhanga’ हे केवळ एका कुटुंबाची पडझड नाही, तर ते समाजाच्या पुरुषप्रधान चौकटीला दिलेले एक आव्हान आहे. ते समाजाच्या दडपशाहीत प्रेम, अधिकार आणि सन्मान शोधणाऱ्या प्रत्येक स्त्रीच्या मनाचा आरसा आहे.

[short pause]

त्यांच्या लेखनातील प्रांजळपणा आणि भावनिक जिवंतपणा वाचकाला खिळवून ठेवतो. हे पुस्तक म्हणजे केवळ कागदावरचे शब्द नाहीत, तर ते एका अशा संघर्षाचा आवाज आहेत जो आजही आपल्याला अस्वस्थ करतो. गोरीचा हा प्रवास पूर्ण होतो की ती स्वतःमध्येच विरून जाते? या प्रश्नाचे उत्तर शोधताना तुम्ही स्वतःचे आयुष्य नव्याने तपासायला लागाल. ही कथा तुम्हाला शेवटी एका अशा वळणावर आणून सोडते, जिथे तुम्ही पूर्ण पुस्तक वाचल्याशिवाय राहू शकणार नाही. [long pause] तुम्ही तयार आहात का, गोरीच्या या संघर्षात सहभागी व्हायला?