भूमीयुडे अवकाशिकळ (पृथ्वीचे वारस)

केरळच्या मातीतल्या एका जुन्या घराच्या भितींना कान लावले, तर आजही तिथे जमिनीच्या तुकड्यासाठी झालेल्या संघर्षाची कुणकुण ऐकू येते, हे फार कमी लोकांना ठाऊक आहे. ‘Bhoomiyude Avakashikal’ ही कादंबरी केवळ एक कथा नाही, तर ती पिढ्यानपिढ्या चालत आलेल्या मालकी हक्काच्या आणि अधिकारांच्या वास्तवाचा एक आरसा आहे.

उत्तरेकडील केरळमधील त्या जुन्या वाड्यात दुपारची वेळ आहे. हवेत ओल्या मातीचा आणि जुन्या लाकडाचा मंद वास दरवळतोय. खिडकीतून येणारा उन्हाचा तिरपा कवडसा जमिनीवर पसरला आहे, जिथे घरातील ज्येष्ठ स्त्री, तिची सत्ता टिकवून ठेवण्यासाठी धडपडतेय. सारा जोसेफ यांनी या दृश्याचे चित्रण इतक्या बारकाव्याने केले आहे की, वाचकाला त्या वाड्याचा दमटपणा आणि तिथल्या तणावाचा थरारही जाणवू लागतो.

एक प्रसंग जो मनावर कायमचा कोरला गेला आहे, तो म्हणजे जेव्हा तरुण पिढी अधिकारांची मागणी करते. ती मुलगी शांतपणे विचारते, “आई, या जमिनीवर तुमची मालकी आहे की आपण फक्त तिचे रक्षक आहोत?” [short pause] समोरून मिळणारे उत्तर कोरडे आहे, “मालकी हक्क रक्ताच्या नात्यातून येतात, ते मागून मिळत नाहीत.”

सारा जोसेफ यांच्या लेखणीचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची भाषिक पकड. त्या लिहितात, “जमीन ही कोणाची गुलाम नसते, ती फक्त वेळोवेळी आपले मालक बदलते.” [sigh] हे वाक्य म्हणजे या कादंबरीचा आत्मा आहे. ही कथा सत्तेची उतरंड कशी कोलमडते आणि आधुनिकतेच्या लाटेत जुनी मूल्ये कशी विरघळून जातात, याचे एक विदारक चित्रण आहे.

येथे केवळ जमीन हिरावून घेतली जात नाही, तर माणसांची ओळख आणि त्यांचे परस्परांशी असलेले बंधही विस्कळीत होतात. घराची पडझड ही केवळ लाकडाची नसते, तर ती एका विचारसरणीची असते. [medium pause] जेव्हा सर्वकाही संपते आणि स्त्रिया रिकाम्या हाताने नवीन वाटा शोधायला बाहेर पडतात, तेव्हा त्यांच्या डोळ्यांत पराभव नसून एक नवीन उमेद दिसते.

शेवटी, ही कादंबरी तुम्हाला एका मोठ्या प्रश्नासमोर उभे करते: माणूस भूमीचा मालक आहे, की भूमीने साठवलेल्या इतिहासाचा एक अंश? याचे उत्तर शोधण्यासाठी तुम्हाला या प्रवासात नक्कीच सामील व्हावे लागेल.