एनिप्पाडिकल

माणसाच्या नैतिकतेची किंमत किती? जेव्हा सत्तेच्या पायऱ्या चढताना माणूस स्वतःचाच चेहरा आरशात पाहणे टाळू लागतो, तेव्हा त्याने नक्की काय गमावले असते? काक्कनाडन यांच्या ‘Enippadikal’ या कादंबरीत याच अस्वस्थ प्रश्नाचे उत्तर दडलेले आहे.

ही कथा आहे श्रीधरण नावाच्या एका तरुणाची. सरकारी सेवेत प्रवेश करताना त्याच्या डोळ्यांत स्वप्ने होती, मनात प्रामाणिकपणाची ज्योत होती. पण सत्तेच्या कॉरिडॉरमध्ये, जिथे हवेत केवळ कुजलेल्या फायलींचा आणि स्वार्थाचा वास दरवळतो, तिथे श्रीधरणचा आदर्शवाद कसा हळूहळू संपत जातो, याचे चित्रण म्हणजे ‘Enippadikal’.

मला आजही एक प्रसंग आठवतो, जेव्हा श्रीधरण स्वतःच्याच विचारांशी लढत असतो. खोलीत मंद प्रकाशात सिगारेटचा धूर पसरलाय, बाहेर पावसाचा आवाज येतोय आणि श्रीधरण स्वतःला विचारतो, “मी जे करतोय, ते केवळ तडजोड आहे की माझा अंत?” [short pause] त्याच्या मनात भीती आहे, पण त्याहून मोठी भूक आहे—पदाची, अधिकाराची.

जेव्हा त्याचा सहकारी त्याला भ्रष्टाचाराच्या एका मोठ्या जाळ्यात खेचतो, तेव्हाचा संवाद अंगावर काटा आणणारा आहे. श्रीधरण म्हणतो, “मला हे करायचे नाहीये.” त्यावर समोरून थंडपणे उत्तर येते, “तू हे थांबवू शकत नाहीस, फक्त याचा भाग होऊ शकतोस.” इथे काक्कनाडन यांनी मानवी स्वभावाचे विदारक सत्य मांडले आहे. लेखकाची लेखणी इतकी धारदार आहे की, ते लिहितात, “सत्तेच्या पायऱ्या चढताना माणसे स्वतःलाच खाली विसरून येतात.” [medium pause]

ही कादंबरी केवळ एका सरकारी अधिकाऱ्याची पडझड नाही, तर ही सत्ता आणि माणूस यांच्यातील त्या शाश्वत संघर्षाची गोष्ट आहे, जिथे शेवटी माणूसच हरतो. काक्कनाडन यांच्या लेखणीचे वैशिष्ट्य हेच आहे की, ते न्यायाधीशासारखे वागत नाहीत, तर ते वाचकाला त्या अंधाऱ्या प्रवासात बरोबर घेऊन जातात. [sigh]

शेवटी, जेव्हा सर्व काही संपते, जेव्हा तो एकटा उरतो आणि त्याला पश्चात्तापाची जाणीव होते, तेव्हा वाचकाला प्रश्न पडतो—काय खरोखर पुन्हा सुरुवात करता येते? ‘Enippadikal’ वाचताना तुम्हाला केवळ एक गोष्ट वाचल्याचे समाधान मिळणार नाही, तर ती स्वतःच्या आत डोकावण्याची एक संधी ठरेल. हा प्रवास पूर्ण करण्यासाठी हे पुस्तक नक्की वाचा.