ਅੰਧੇਰੇ ਮੇਂ

ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਇਨਸਾਨ ਸਨ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਇਕੱਲਤਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਨਵੀਂ ਉਮੀਦਾਂ ਲੱਭ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਕੇਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਧੁੰਦ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਇਨਸਾਨੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸੇ ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਖੋਜ ਵਿੱਚੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ‘Andhere Mein’।

[medium pause]

ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੇਰੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਜ਼ਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿਗਰਟ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਗੰਧ ਫੈਲੀ ਹੈ, ਟੇਬਲ ਲੈਂਪ ਦੀ ਮੱਧਮ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨਚਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਚੁੱਪ ਹੈ। ਨਾਇਕ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਬਦ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹਾਂ?” ਪਤਨੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇੱਕ ਠੰਢੀ ਚੁੱਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਨਰਾਜ਼ਗੀ ਦਫਨ ਹੈ।

ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, “ਕੀ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਸ਼ੀਨ ਹਾਂ ਜੋ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ?” ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਆਈਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼ ਦੀ ਲਿਖਤ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਖਾਲੀਪਨ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਉਕੇਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਠਕ ਦੰਗ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਅੰਧੇਰਾ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਦਫਨਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।” [short pause]

‘Andhere Mein’ ਦਾ ਅਸਲ ਤਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕਾ ਸਮਾਜ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਮਕਾਨਕੀ ਬਣਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਖਤਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। [sigh] ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨਾ ਖੁਦ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। ਕੀ ਉਹ ਨਾਇਕ ਕਦੇ ਉਸ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਪਾਵੇਗਾ? ਕੀ ਕੋਈ ਵੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਲਈ, ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਤੁਹਾਡੀ ਅਲਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।